عدد اعشاری مختوم: وقتی اعشار به پایان میرسد!
عدد اعشاری مختوم چیست؟
یک عدد اعشاری مختوم، عددی است که بخش اعشاری آن پس از تعداد محدودی رقم به پایان میرسد. به عبارت دیگر، شما میتوانید تمام ارقام بعد از ممیز را بشمارید. این برخلاف اعداد اعشاری متناوب است که یک یا چند رقم تا ابد تکرار میشوند.
برای مثال، عدد 0.75 یک عدد اعشاری مختوم است زیرا فقط دو رقم بعد از اعشار دارد. عدد 3.14 نیز همینطور است. اما عدد 0.333... که رقم 3 تا بینهایت تکرار میشود، یک عدد اعشاری متناوب است و در این دسته قرار نمیگیرد.
چرا بعضی کسرها اعشاری مختوم میشوند؟
ریشهٔ این موضوع در سیستم اعداد پایه 10 (دهدهی) که ما استفاده میکنیم، نهفته است. از آنجایی که 10 فقط دو عامل اول دارد ( $10 = 2 \times 5$ )، هر کسری که مخرج آن پس از سادهسازی، تنها از مضربهای این دو عدد تشکیل شده باشد، میتواند به طور دقیق به صورت یک عدد اعشاری با ارقام محدود نشان داده شود.
بیایید با یک مثال پیش برویم. کسر $\frac{3}{8}$ را در نظر بگیرید. مخرج آن 8 است که فقط عامل اول 2 را دارد ( $8 = 2^3$ ). بنابراین، باید یک عدد اعشاری مختوم باشد. اگر تقسیم را انجام دهیم: $3 \div 8 = 0.375$.
حالا کسر $\frac{1}{3}$ را ببینید. مخرج آن 3 است که عامل اولی غیر از 2 و 5 دارد. وقتی 1 را بر 3 تقسیم کنیم، به عدد اعشاری متناوب $0.333...$ میرسیم که هرگز پایان نمیپذیرد.
| کسر | عوامل اول مخرج (پس از سادهسازی) | عدد اعشاری | نوع |
|---|---|---|---|
| $\frac{1}{2}$ | 2 | 0.5 | مختوم |
| $\frac{7}{20}$ | $2^2 \times 5$ | 0.35 | مختوم |
| $\frac{2}{3}$ | 3 | 0.666... | متناوب |
| $\frac{5}{6}$ | $2 \times 3$ | 0.8333... | متناوب |
تبدیل عدد اعشاری مختوم به کسر
تبدیل یک عدد اعشاری مختوم به کسر بسیار ساده است. مراحل زیر را دنبال کنید:
گام ۱: عدد را بدون در نظر گرفتن ممیز، به عنوان صورت کسر در نظر بگیرید.
گام ۲: برای مخرج، عدد 1 را بنویسید و به تعداد ارقام اعشار، صفر جلوی آن قرار دهید.
گام ۳: کسر به دست آمده را تا حد امکان ساده کنید.
مثال: تبدیل 0.125 به کسر.
گام ۱: صورت کسر میشود 125.
گام ۲: چون سه رقم اعشار داریم، مخرج میشود 1000. پس کسر اولیه $\frac{125}{1000}$.
گام ۳: هر دو عدد بر 125 تقسیم میشوند: $\frac{125 \div 125}{1000 \div 125} = \frac{1}{8}$.
پس 0.125 معادل کسر $\frac{1}{8}$ است.
کاربرد اعداد اعشاری مختوم در دنیای واقعی
این اعداد در زندگی روزمره و محاسبات دقیق بسیار رایج هستند. وقتی شما در فروشگاه کالایی به قیمت 149,000 تومان میخرید و 25% تخفیف میگیرید، محاسبهٔ قیمت نهایی یک عدد اعشاری مختوم خواهد بود. درصدها اغلب به کسرهایی با مخرج 100 تبدیل میشوند که قطعاً یک عدد اعشاری مختوم تولید میکنند (چون $100 = 2^2 \times 5^2$).
در مهندسی و معماری، اندازهگیریها اغلب به صورت اعدادی مانند 2.5 متر یا 7.25 سانتیمتر بیان میشوند که همگی مختوم هستند. این دقت و پایانپذیری برای ساخت و ساز و تولید بسیار حیاتی است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. تنها اعدادی مختوم هستند که تعداد ارقام اعشاری آنها محدود باشد. اعدادی مانند $\pi$ (پی) یا $\sqrt{2}$ (رادیکال 2) که ارقام اعشاری آنها تا بینهایت ادامه دارد اما الگوی تکراری هم ندارند، اعداد اعشاری نامختوم و غیرمتناوب هستند.
پاسخ: آن کسر به یک عدد اعشاری متناوب تبدیل میشود. برای مثال، کسر $\frac{1}{7}$ که مخرج آن 7 است، به عدد $0.\overline{142857}$ تبدیل میشود که یک توالی 6 رقمی را به طور نامتناهی تکرار میکند.
پاسخ: بله! هر عدد صحیح را میتوان به صورت یک عدد اعشاری با بخش اعشاری صفر نوشت. مثلاً $5 = 5.0$. از آنجایی که بخش اعشاری آن (صفر) پایان یافته است، آن را یک عدد اعشاری مختوم میدانیم.
پاورقی
1 Terminating Decimal: عدد اعشاری که تعداد رقمهای آن محدود و پایانپذیر است.
2 Repeating Decimal: عدد اعشاری که در آن یک یا چند رقم به صورت نامتناهی تکرار میشوند.
3 Prime Factors (عوامل اول): اعداد اولی که حاصلضرب آنها عدد مورد نظر میشود. مانند عوامل اول 20 که 2 و 5 هستند ($2^2 \times 5$).
