هوای سالم و ناسالم: سفری برای درک تنفسی که میکنیم
هوای پاک از چه ساخته شده است؟
هوایی که ما تنفس میکنیم مخلوطی از گازهای مختلف است. هوای سالم78% از هوا را گاز نیتروژن و 21% را گاز اکسیژن تشکیل میدهد. باقی مانده آن نیز گازهای دیگری مانند آرگون و دیاکسید کربن است. این ترکیب برای ادامه زندگی انسان، حیوانات و گیاهان ضروری و متعادل است.
دشمنان نامرئی: آلایندههای اصلی هوا
وقتی موادی مضر به هوای پاک اضافه شوند، هوا آلوده میشود. به این مواد مضر آلاینده میگویند. آلایندهها میتوانند به شکل ذرات ریز جامد، قطرات مایع یا گاز باشند. منابع اصلی ایجاد این آلایندهها اغلب فعالیتهای انسانی است.
| نام آلاینده | نماد | منبع اصلی | اثر بر سلامت |
|---|---|---|---|
| ذرات معلق | PM2.5 & PM10 | اگزوز خودروها، کارخانهها، گرد و خاک | مشکلات تنفسی، آسیب به ریه |
| دیاکسید نیتروژن | NO2 | احتراق سوخت در خودروها و نیروگاهها | التهاب مجاری تنفسی، سرفه |
| ازن سطح زمین | O3 | واکنش نور خورشید با آلایندهها | آسم، درد قفسه سینه |
| دیاکسید گوگرد | SO2 | سوزاندن زغالسنگ و نفت | مشکلات چشمی و تنفسی |
ذرات معلق یا PM یکی از خطرناکترین آلایندهها هستند. عدد کنار PM نشاندهنده اندازه ذره بر حسب میکرون است. برای درک اندازه: قطر موی انسان حدود 70 میکرون است، بنابراین ذرات PM2.5 بسیار ریز هستند و به راحتی میتوانند به اعماق ریهها نفوذ کنند.
شاخص کیفیت هوا: زبان گفتگو درباره هوا
برای اینکه بدانیم هوای امروز چقدر پاک یا آلوده است، از عددی به نام شاخص کیفیت هوا 1 استفاده میکنیم. شاخص کیفیت هوا مانند یک دماسنج برای آلودگی هوا عمل میکند. هرچه این عدد بالاتر باشد، سطح آلودگی بیشتر و هوا برای سلامت مضرتر است.
| محدوده AQI | وضعیت | رنگ | توصیه |
|---|---|---|---|
| 0 - 50 | پاک | سبز | هوا عالی است. برای فعالیت در فضای بیرون مناسب است. |
| 51 - 100 | قابل قبول | زرد | هوا قابل قبول است. افراد حساس باید مراقب باشند. |
| 101 - 150 | ناسالم برای گروههای حساس | نارنجی | کودکان، سالمندان و بیماران از فعالیت طولانی در بیرون خودداری کنند. |
| 151 - 200 | ناسالم | قرمز | همه افراد ممکن است اثرات منفی را احساس کنند. گروههای حساس باید از بیرون رفتن پرهیز کنند. |
| 201 - 300 | بسیار ناسالم | بنفش | هشدار سلامت برای همه. همه باید از فعالیتهای بیرونی اجتناب کنند. |
| 301 - 500 | خطرناک | خرمایی | وضعیت اضطراری. کل جمعیت در معرض خطر است. |
شما میتوانید شاخص کیفیت هوا را برای شهر خود بر روی تلفن همراه یا وبسایت سازمان حفاظت محیط زیست بررسی کنید. این کار به شما کمک میکند تا برای فعالیتهای روزانه خود بهتر برنامهریزی کنید.
اثرات آلودگی هوا: از سرفههای ساده تا تغییرات بزرگ
آلودگی هوا میتواند اثرات کوتاهمدت و بلندمدتی داشته باشد. اثرات کوتاهمدت بلافاصله پس از قرارگیری در معرض هوای آلوده ظاهر میشوند، مانند سوزش چشمها، گلو و بینی، سرفه و تنگی نفس. اثرات بلندمدت بسیار جدیتر هستند و میتوانند منجر به بیماریهای قلبی، سرطان ریه و آسیب به سیستم عصبی شوند. کودکان به دلیل اینکه بدنشان در حال رشد است و سریعتر نفس میکشند، بیشتر در معرض خطر هستند.
آلودگی هوا فقط بر انسانها اثر نمیگذارد. این آلایندهها بر روی گیاهان مینشینند و فرآیند فتوسنتز را کند میکنند. همچنین میتوانند با باران مخلوط شده و باران اسیدی ایجاد کنند که به جنگلها، ساختمانهای تاریخی و زندگی آبزیان در دریاچهها آسیب میزند.
یک روز با هوای ناسالم: چگونه از خود محافظت کنیم؟
وقتی شاخص کیفیت هوا در محدوده نارنجی یا قرمز است، باید اقدامات احتیاطی انجام دهیم. در این بخش به کاربرد عملی دانش خود میپردازیم:
- کاهش فعالیت در فضای باز: از ورزش و بازیهای سنگین در بیرون از خانه خودداری کنید. فعالیت بدنی باعث میشود نفسهای عمیقتر و سریعتری بکشید و آلایندههای بیشتری وارد ریههای شما شود.
- استفاده از ماسک مناسب: در روزهای بسیار آلوده، هنگام خروج از خانه از ماسکهای فیلتردار مانند N95 یا ماسک جراحی استفاده کنید. ماسکهای پارچهای معمولی در برابر ذرات ریز PM2.5 محافظت چندانی ایجاد نمیکنند.
- بستن پنجرهها: برای جلوگیری از ورود هوای آلوده به داخل خانه، کلاس یا ماشین، پنجرهها را ببندید. اگر دستگاه تصفیه هوا دارید، آن را روشن کنید.
- هیدراته ماندن: نوشیدن آب زیاد به بدن کمک میکند تا با اثرات آلودگی مقابله کند.
مثال: تصور کنید قرار است مسابقه دو و میدانی مدرسه شما در روزی با شاخص کیفیت هوا برابر 135 (نارنجی) برگزار شود. مسئولان مدرسه باید این مسابقه را به روز دیگری موکول کنند یا آن را در سالن سرپوشیده برگزار نمایند تا از سلامت دانشآموزان محافظت شود.
راهحلهای بزرگ و کوچک برای داشتن هوای پاکتر
مقابله با آلودگی هوا نیازمند تلاش همگانی است، از دولتها تا تکتک ما. در سطح کلان، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی و بادی به جای سوزاندن سوختهای فسیلی، مهمترین راهکار است. توسعه حملونقل عمومی و ترویج خودروهای برقی نیز بسیار مؤثر است.
اما ما به عنوان دانشآموز نیز میتوانیم نقش داشته باشیم:
- برای مسیرهای کوتاه، پیادهروی یا استفاده از دوچرخه را انتخاب کنیم.
- در مصرف برق صرفهجویی کنیم، زیرا تولید برق اغلب منبع آلودگی است.
- درخت بکاریم و از فضای سبز محافظت کنیم. درختان دیاکسیدکربن را جذب و اکسیژن تولید میکنند.
- زبالهها را بازیافت کنیم. سوزاندن زبالهها در طبیعت هوای بسیار آلودهای تولید میکند.
- خانواده خود را تشویق کنیم تا برای خرید خودروی بعدی، به سراغ خودروهای کممصرف یا برقی بروند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. برعکس، در بسیاری از شهرها در فصل سرما به دلیل وارونگی دما2، آلودگی هوا شدت مییابد. در این پدیده، یک لایه هوای گرم مانند یک پتو روی شهر را میپوشاند و مانع از بالا رفتن و پراکنده شدن آلایندهها میشود و آنها در سطح زمین و نزدیک به ما جمع میشوند.
پاسخ: خیر. دود دستدوم سیگار که دیگران استنشاق میکنند نیز حاوی هزاران ماده شیمیایی سمی و دهها ماده سرطانزاست. این موضوع آلودگی هوای داخل خانه را نشان میدهد که میتواند برای همه اعضای خانواده، به ویژه کودکان، بسیار خطرناک باشد.
پاسخ: این یک اشتباه رایج است. خطرناکترین آلایندهها، مانند ذرات PM2.5، آنقدر ریز هستند که با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند. حتی اگر آسمان آبی به نظر برسد، ممکن است سطح آلودگی بالا باشد. همیشه باید به شاخص کیفیت هوا اعتماد کنیم، نه به چیزی که میبینیم.
پاورقی
1AQI (Air Quality Index): شاخص کیفیت هوا. یک معیار استاندارد برای گزارش روزانه کیفیت هوا.
2وارونگی دما (Temperature Inversion): یک پدیده جوی که در آن برخلاف حالت طبیعی، با افزایش ارتفاع، دما نیز افزایش مییابد. این پدیده باعث به دام افتادن آلایندهها در نزدیکی سطح زمین میشود.
