نگاه چندجانبه: بررسی یک مسئله از جهت‌های مختلف پیش از قضاوت یا تصمیم‌گیری.

نگاه چندجانبه: چرا پیش از قضاوت، باید از چند زاویه نگاه کنیم؟

نگاه از زاویهٔ خودمان، دیگران و آینده

وقتی با یک موضوع روبه‌رو می‌شویم، اولین نگاه معمولاً از دریچهٔ خواسته‌ها و باورهای خودمان است. مثلاً اگر دوست صمیمی‌مان در حیاط مدرسه با کسی دعوا کند، ممکن است بی‌آنکه بدانیم ماجرا چیست، سریع طرف دوست خود را بگیریم. این نگاه، یک‌جانبه است. برای نگاه چندجانبه، باید از خود بپرسیم: «آیا آن طرف دیگر هم حقی دارد؟» یا «اگر جای او بودم، چه حسی داشتم؟»

دومین زاویه، نگاه دیگران است. یعنی سعی کنیم مسئله را از چشم افرادی که درگیر آن هستند، ببینیم. گاهی با پرسیدن نظر یک نفر سوم یا حتی خود شخص مقابل، می‌توانیم به تصویر روشن‌تری برسیم. مثلاً در انتخاب یک بازی گروهی، اگر فقط نظر خودمان را بگوییم و به نظر بقیه توجه نکنیم، ممکن است بقیه از بازی لذت نبرند و همکاری به هم بخورد.

سومین زاویهٔ مهم، نگاه به آینده و پیامدها است. بسیاری از تصمیم‌های ما عواقب کوتاه‌مدت و بلندمدت دارند. مثلاً اگر امروز درس نخوانیم و به جای آن بازی کنیم، لذت فوری داریم، اما فردا در امتحان نمرهٔ خوبی نمی‌گیریم و این روی معدل و آیندهٔ ما اثر می‌گذارد. نگاه چندجانبه یعنی پیش از تصمیم، پیامدهای مختلف را در نظر بگیریم.

چرا نگاه چندجانبه به تصمیم‌گیری بهتر کمک می‌کند؟

وقتی فقط از یک زاویه نگاه می‌کنیم، مانند کسی هستیم که یک کفش را از یک طرف دیده و دربارهٔ رنگ و طرح آن قضاوت می‌کند، در حالی که اگر کفش را بچرخاند، ممکن است جای دیگری آن را کثیف یا پاره ببیند. در زندگی واقعی، مسئله‌ها هم لایه‌های پنهانی دارند که با یک نگاه سطحی دیده نمی‌شوند. برای نمونه، فرض کنید معلم به شما تکلیف بیشتری می‌دهد. یک نگاه می‌گوید: «معلم خیلی سخت‌گیر است.» اما اگر از زاویهٔ دیگر نگاه کنید، می‌بینید که شاید می‌خواهد شما را برای یک آزمون مهم آماده کند یا متوجه شده که برخی از دانش‌آموزان به تمرین بیشتری نیاز دارند.

یکی از ابزارهای کمک‌کننده برای نگاه چندجانبه، پرسیدن سؤال‌های «چرا» و «اگر» است. مثلاً: «چرا این اتفاق افتاد؟»، «اگر من جای او بودم، چه می‌کردم؟»، «اگر این کار را نکنم، چه می‌شود؟». این پرسش‌ها ذهن را به چالش می‌کشند و ما را از قضاوت عجولانه بازمی‌دارند. وقتی در گروه دوستانتان قرار است یک فیلم انتخاب کنید، به جای اینکه فقط فیلم موردعلاقهٔ خود را پیشنهاد دهید، از دیگران بپرسید که چه فیلمی دوست دارند و چرا. سپس با همفکری، فیلمی را انتخاب کنید که اکثراً از آن لذت ببرند.

همچنین، نگاه چندجانبه به ما کمک می‌کند احساسات خود را مدیریت کنیم. گاهی خشم یا ناراحتی باعث می‌شود که فقط جنبهٔ منفی ماجرا را ببینیم. اگر چند لحظه مکث کنیم و از زاویهٔ دیگری نگاه کنیم، ممکن است خشم‌مان فروکش کند و راه حل بهتری پیدا کنیم. مثلاً وقتی دوستتان بی‌آنکه به شما بگوید، با دیگری به خانه می‌رود، ممکن است ناراحت شوید، اما اگر از زاویهٔ او نگاه کنید، شاید متوجه شوید که عجله داشته یا نمی‌خواسته مزاحم شما شود.

پرسش‌های چالشی: اشتباهات رایج در نگاه یک‌جانبه