ارائه گزارش پژوهش
چگونگی بیان منظم روش انجام پژوهش، یافتهها و نتیجهگیری برای آگاهسازی دیگران
پژوهش زمانی ارزش بیشتری پیدا میکند که دیگران بتوانند از نتیجه آن استفاده کنند. ارائه گزارش پژوهش یعنی توضیح دادن هدف، روش انجام کار، اطلاعات بهدستآمده و نتیجهها به شکلی روشن، منظم و قابلفهم. یک گزارش خوب به خواننده کمک میکند مسیر انجام پژوهش را دنبال کند، درستی نتیجهها را بررسی کند و در صورت نیاز از آنها برای یادگیری یا انجام پژوهشهای بعدی بهره ببرد. دانشآموزان نیز در فعالیتهای کلاسی، پروژههای علمی و تحقیقهای مدرسه با گزارش پژوهش آشنا میشوند و با تمرین آن، مهارت اندیشیدن، نوشتن و بیان کردن را تقویت میکنند.
نکته: ارزش یک پژوهش تنها به پیدا کردن پاسخ نیست؛ بلکه به این هم بستگی دارد که نتیجهها بهصورت روشن، دقیق و منظم به دیگران منتقل شوند.
بخشهای اصلی یک گزارش پژوهش
ساختار منظم
هر گزارش پژوهش باید ترتیب مشخصی داشته باشد تا خواننده بدون سردرگمی موضوع را دنبال کند. نخست، موضوع و هدف پژوهش بیان میشود تا معلوم شود پژوهشگر به دنبال پاسخ چه پرسشی بوده است. سپس روش انجام پژوهش توضیح داده میشود؛ برای نمونه اینکه اطلاعات از مشاهده، گفتوگو، کتاب یا آزمایش به دست آمده است. پس از آن یافتهها بهصورت دقیق و بدون تغییر بیان میشوند. در پایان نیز نتیجهگیری نوشته میشود و پژوهشگر توضیح میدهد که یافتهها چه چیزی را نشان میدهند.
| بخش | کاربرد |
|---|---|
| عنوان و هدف | مشخص کردن موضوع و دلیل انجام پژوهش |
| روش انجام پژوهش | توضیح چگونگی گردآوری اطلاعات |
| یافتهها | بیان نتیجههای مشاهده یا بررسی |
| نتیجهگیری | پاسخ نهایی به پرسش پژوهش و برداشت از یافتهها |
فرض کنید گروهی از دانشآموزان درباره میزان مصرف آب در مدرسه پژوهش کردهاند. اگر فقط بنویسند «مصرف آب زیاد است»، خواننده دلیل این نتیجه را متوجه نمیشود. اما اگر روش اندازهگیری، تعداد روزهای بررسی، مشاهدهها و نتیجه نهایی را به ترتیب بیان کنند، گزارش آنها قابلاعتمادتر خواهد بود.
ویژگیهای یک گزارش موفق
یک گزارش پژوهش خوب باید ساده، روشن و دقیق باشد. استفاده از جملههای کوتاه، مرتب کردن مطالب و پرهیز از بیان نظرهای شخصی بدون دلیل، کیفیت گزارش را افزایش میدهد. همچنین بهتر است هر نتیجه بر پایه اطلاعات واقعی نوشته شود. اگر در پژوهش اشتباهی رخ داده یا محدودیتی وجود داشته است، بیان صادقانه آن باعث افزایش اعتماد خواننده میشود.
گزارش پژوهش تنها برای معلم نوشته نمیشود؛ بلکه هر فردی که آن را بخواند باید بتواند روند کار را درک کند. به همین دلیل، رعایت ترتیب مطالب، انتخاب واژههای مناسب و استفاده از جدول در صورت نیاز اهمیت زیادی دارد. برای نمونه، اگر دانشآموزی درباره علاقه همکلاسیهای خود به کتابهای داستان پژوهش کرده باشد، نمایش تعداد پاسخها در یک جدول از نوشتن جملههای پراکنده بسیار روشنتر است.
| رفتار درست | رفتار نادرست |
|---|---|
| بیان دقیق روش پژوهش | حذف توضیح درباره روش انجام کار |
| نوشتن نتیجه بر پایه اطلاعات | بیان حدس بدون دلیل |
| رعایت نظم و ترتیب مطالب | پراکنده و نامنظم نوشتن مطالب |
پرسشهای مهم درباره گزارش پژوهش
پرسش: آیا نتیجهگیری باید همان یافتهها باشد؟
پاسخ: خیر. یافتهها اطلاعات بهدستآمده هستند، اما نتیجهگیری توضیح میدهد این اطلاعات چه معنایی دارند و چه پاسخی به پرسش پژوهش میدهند.
پرسش: آیا میتوان بخشهایی از پژوهش را حذف کرد؟
پاسخ: اگر حذف یک بخش باعث شود خواننده روند کار را نفهمد، گزارش ناقص خواهد شد. هر بخش نقش مشخصی در کامل شدن گزارش دارد.
پرسش: آیا گزارش پژوهش باید طولانی باشد؟
پاسخ: خیر. مهم این است که مطالب کامل، منظم و روشن باشند. گزارش کوتاه و دقیق بهتر از گزارش بلند و پراکنده است.
پرسش: چرا باید روش انجام پژوهش نوشته شود؟
پاسخ: زیرا دیگران با دانستن روش انجام کار میتوانند درستی نتیجهها را بهتر بررسی کنند یا همان پژوهش را دوباره انجام دهند.
ارائه گزارش پژوهش پلی میان پژوهشگر و خواننده است. هرچه این گزارش منظمتر، دقیقتر و روشنتر نوشته شود، دیگران بهتر میتوانند از نتیجههای آن استفاده کنند. رعایت ترتیب بخشها، بیان صادقانه اطلاعات، استفاده از جدول در صورت نیاز و نتیجهگیری بر پایه یافتهها، گزارش را ارزشمندتر میکند. دانشآموزی که این مهارت را تمرین میکند، نهتنها در انجام پژوهش، بلکه در بیان اندیشهها، نوشتن متنهای علمی و انتقال درست اطلاعات نیز توانمندتر خواهد شد.