آمادگی در برابر زمینلرزه؛ از پیشگیری تا بهبودی
اقدامات پیش از زمینلرزه؛ آمادهسازی خانه و مدرسه
بهترین زمان برای افزایش تواناییهای ما، پیش از وقوع زلزله است. در این مرحله، شناخت خطرها و کاهش آنها اهمیت زیادی دارد. یکی از سادهترین کارها، شناسایی جاهای امن در خانه و مدرسه است. برای مثال، زیر میزهای محکم یا کنار دیوارهای داخلی (دیوارهای بدون پنجره) از پناهگاههای خوبی هستند. همچنین باید اشیای سنگین و بلند را به دیوار محکم کنید تا در هنگام تکانهای شدید روی شما نیفتند. قفسهها، آینهها و تابلوها را با بستهای مخصوص محکم کنید و وسایل شکستنی را در کابینتهای دارای قفل نگهداری کنید.
تهیهٔ یک کیف یا کولهٔ نجات نیز از کارهای بسیار مهم پیش از زلزله است. در این کوله باید مواردی مانند آب آشامیدنی (به اندازهٔ کافی برای چند روز)، غذای خشک و کمحجم، چراغ قوه با باتری اضافی، جعبه کمکهای اولیه، سوت، و یک رادیوی کوچک را قرار دهید. این کوله را در جایی در دسترس و نزدیک درب خروج قرار دهید تا در صورت لزوم بتوانید به سرعت آن را بردارید. به یاد داشته باشید که همهٔ اعضای خانواده باید از جای این کوله باخبر باشند.
تمرین کردن نیز بخش جدایینشدنی آمادگی است. مدرسهها معمولاً هر سال مانور زلزله برگزار میکنند. در این مانورها، شما یاد میگیرید که هنگام شنیدن صدای هشدار، سریعاً پناه بگیرید و سپس به صورت منظم از ساختمان خارج شوید. این تمرینها باعث میشوند در هنگام وقوع زلزلهٔ واقعی، کمتر دچار ترس و سردرگمی شوید و بتوانید درست عمل کنید.
هنگام زمینلرزه؛ رفتار درست، نجاتبخش است
زمانی که زمین شروع به لرزیدن میکند، مهمترین کار، حفظ خونسردی و انجام دادن سه عمل کلیدی «بیا، بپوش و نگهدار» است. یعنی اگر داخل ساختمان هستید، سریعاً به زیر یک میز یا نیمکت محکم بروید و خود را به صورت جنینی جمع کنید تا از سر و گردن خود محافظت نمایید و با یک دست پایهٔ میز را محکم بگیرید. اگر میز در دسترس نبود، میتوانید کنار یک دیوار داخلی و دور از پنجرهها، قفسهها و اشیای سنگین، به حالت چمباتمه بنشینید و با دستان خود از سر و گردنتان محافظت کنید.
اگر در فضای باز هستید، از ساختمانها، دیوارها، تیرهای چراغ برق و درختان فاصله بگیرید و به فضای باز بروید. اگر در خودرو هستید، خودرو را در کنار جاده متوقف کنید، اما زیر پلها یا روگذرها نایستید و داخل خودرو بمانید تا لرزشها تمام شوند. به خاطر داشته باشید که در بسیاری از موارد، بیشتر آسیبها نه از خود لرزش، بلکه از سقوط اشیا و آوارهای ساختمانی ناشی میشود.
| رفتار درست | رفتار نادرست |
|---|---|
| پناه گرفتن زیر میز محکم و محافظت از سر | دویدن به سمت درب خروج یا پلهها |
| دوری از پنجرهها و اشیای سنگین و آویزان | ایستادن نزدیک پنجره یا زیر لوستر و قفسه |
| ماندن در فضای باز و دور از ساختمانها | پناه بردن زیر درخت یا کنار دیوار فرسوده |
| قطع کردن جریان گاز و برق پس از اتمام لرزش | روشن کردن کبریت یا فندک برای روشنایی |
پس از زمینلرزه؛ نقش ما در کمک به جامعه
پس از پایان لرزشهای اصلی، ممکن است پسلرزههایی رخ دهد که میتوانند خطرناک باشند. بنابراین، همچنان باید هوشیار باشید. اولین کاری که باید انجام دهید، بررسی خود و اطرافیان برای مصدومیت است. اگر کسی آسیب دیده، با حفظ خونسردی و با استفاده از جعبه کمکهای اولیه، اقدامات اولیه مانند بستن زخمها را انجام دهید و سپس با اورژانس تماس بگیرید. در این مرحله، «کمکرسانی» یکی از مهمترین نقشهای اجتماعی است.
از ورود به ساختمانهایی که ترک خورده یا آسیب دیدهاند، خودداری کنید، زیرا ممکن است سقوط کنند. اگر بوی گاز به مشام رسید، شیر اصلی گاز را ببندید و درها و پنجرهها را باز کنید. از روشن کردن هر گونه شعله یا کلید برق خودداری کنید تا خطر آتشسوزی و انفجار کاهش یابد. همچنین سعی کنید با خانواده و دوستان خود تماس بگیرید تا از سلامت آنها باخبر شوید، اما از تماسهای غیرضروری خودداری کنید تا خطوط ارتباطی برای موارد اضطراری آزاد بمانند.
در سطح جامعه، کمک به همسایهها، به ویژه سالمندان و کودکان، از ارزش بالایی برخوردار است. میتوانید در گروههای داوطلبانه برای پاکسازی معابر، توزیع آب و غذا، یا انتقال مجروحان به مراکز درمانی شرکت کنید. این اقدامات جمعی، آسیبهای روحی و جسمی را کاهش میدهد و باعث میشود جامعه با سرعت بیشتری به حالت عادی بازگردد.
پرسش: چرا نباید هنگام زلزله از آسانسور استفاده کنیم؟
پاسخ: زیرا ممکن است برق قطع شود و شما در میان آسانسور گیر بیفتید. همچنین تکانهای شدید ممکن است باعث گیر کردن کابلها یا خرابی سیستم آن شود و نجات شما را دشوار کند. بهترین راه، استفاده از پلهها است، اما فقط پس از پایان لرزشهای اصلی.
پرسش: آیا زلزله فقط در مناطق خاصی رخ میدهد؟ پس چرا ما باید آماده باشیم؟
پاسخ: خیر، زمینلرزه در بسیاری از نقاط جهان، از جمله ایران که روی کمربند لرزهخیز قرار دارد، ممکن است رخ دهد. حتی اگر منطقهی شما در گذشته زلزلهی شدیدی نداشته باشد، احتمال وقوع آن همیشه وجود دارد. به همین دلیل، آمادگی برای همهٔ افراد جامعه ضروری است و نباید به آن بیتوجه بود.
پرسش: فرق بین «پناهگیری» و «فرار» چیست و چرا یکی درست است؟
پاسخ: «پناهگیری» یعنی پیدا کردن یک جای امن در همان جایی که هستیم (زیر میز یا کنار دیوار) و منتظر ماندن تا لرزش تمام شود. «فرار» یعنی دویدن به سمت بیرون ساختمان. در بیشتر مواقع، فرار خطرناک است زیرا ممکن است اشیا از بالا روی شما بیفتند یا زمینلرزه شما را به زمین بیندازد. پناهگیری، درصد بیشتری از ایمنی را برای شما فراهم میکند.
پرسش: اگر در کلاس درس بودم و زلزله آمد، چه کار کنم؟
پاسخ: باید زیر میز یا نیمکت خود بروید و با دستان خود از سر و گردنتان محافظت کنید. از پنجرهها و قفسههای کتاب دور شوید و تا وقتی که معلم به شما دستور ندهد، از جای خود تکان نخورید. پس از پایان لرزش، به صورت منظم و با راهنمایی معلم از کلاس خارج شوید.
سخن پایانی
آمادگی در برابر زمینلرزه یک مهارت زندگی است که میتواند جان ما و دیگران را نجات دهد. با انجام کارهای کوچک و ساده در خانه و مدرسه، مانند محکم کردن وسایل، تهیهی کولهٔ نجات و شرکت در مانورها، میتوانیم توانایی خود را افزایش دهیم. به یاد داشته باشیم که آرامش و رفتار درست هنگام زلزله، و کمک به دیگران پس از آن، نشانهٔ بلوغ و مسئولیتپذیری ماست. هیچوقت فکر نکنیم که زلزله برای ما رخ نمیدهد؛ همیشه آماده باشیم تا در مواجهه با این پدیدهٔ طبیعی، بهترین عملکرد را داشته باشیم.