محرومیتزدایی؛ گامی به سوی جامعهای عادلانهتر
نمونههای عینی محرومیت در زندگی روزمره
برای درک بهتر محرومیت، بهتر است به نمونههای ملموس در اطراف خود نگاه کنیم. شاید در شهر شما مناطقی وجود داشته باشند که دسترسی به کتابخانهٔ عمومی یا زمین ورزشی برای آنها سختتر باشد. یا ممکن است در مدرسهٔ خود با دانشآموزانی روبهرو شوید که وسایل کمکآموزی کافی مانند رایانه یا اینترنت پرسرعت در خانه ندارند.
در واقع، محرومیت میتواند اشکال گوناگونی داشته باشد. گاهی این محرومیت به کمبود امکانات فیزیکی مانند آب آشامیدنی سالم، برق یا جادهٔ مناسب برمیگردد. گاهی نیز به نبود دسترسی به خدمات آموزشی یا درمانی باکیفیت مربوط میشود. برای نمونه، در برخی روستاهای دورافتاده، دانشآموزان برای رسیدن به مدرسه باید مسافت زیادی را پیاده طی کنند یا امکانات آزمایشگاهی و کارگاهی در مدرسهٔ آنها وجود ندارد.
برای مقایسهٔ بهتر وضعیت مناطق مختلف از نظر امکانات، به جدول زیر توجه کنید:
| نوع امکانات | مناطق شهری | مناطق روستایی |
|---|---|---|
| دسترسی به مدرسه با امکانات کامل | معمولاً در دسترس است | محدود و گاهی دور از دسترس |
| دسترسی به اینترنت پرسرعت | اغلب وجود دارد | در بسیاری از روستاها موجود نیست |
| مراکز درمانی و بهداشتی | تنوع و تعداد زیاد | تعداد کم و فاصلهٔ زیاد |
| فضاهای ورزشی و تفریحی | گونههای مختلف و قابل دسترس | اغلب محدود به زمین خاکی یا فضای باز |
راههای عملی برای کاهش محرومیت
برای محرومیتزدایی، راههای گوناگونی وجود دارد که میتوانیم آنها را در سه سطح فردی، گروهی و ملی بررسی کنیم. در سطح فردی، هر یک از ما میتوانیم با آگاهی از نیازهای اطرافیان، به همکلاسی یا همسایهای که از امکانات کمتری برخوردار است، کمک کنیم. برای نمونه، میتوانیم کتابهای خواندهشدهٔ خود را به کتابخانهٔ مدرسه یا مسجد محل اهدا کنیم یا در برنامههای کمکرسانی مدرسه شرکت نماییم.
در سطح گروهی، سازمانهای مردمنهاد و گروههای داوطلب میتوانند نقش مهمی ایفا کنند. این گروهها با شناسایی مناطق محروم، اقدام به برگزاری کلاسهای آموزشی رایگان، توزیع بستههای معیشتی یا ساخت وسایل بازی برای کودکان مینمایند. همچنین نهادهای دولتی با اجرای طرحهایی مانند بهسازی جادهها، احداث مدارس و درمانگاهها، آبرسانی به روستاها و توسعهٔ شبکهٔ اینترنت، گامهای اساسی در مسیر محرومیتزدایی برمیدارند.
یکی از موفقترین نمونههای محرومیتزدایی، طرحهای توانمندسازی اقتصادی است. در این طرحها، به افراد کمبرخوردار آموزش داده میشود تا با استفاده از تواناییهای خود، شغل و درآمد پایدار ایجاد کنند. مثلاً به زنان روستایی آموزش صنایع دستی داده میشود یا به جوانان جویای کار، مهارتهای رایانهای و زبان انگلیسی آموخته میشود. چنین اقداماتی نهتنها نیازهای مادی را برطرف میکند، بلکه عزتنفس و امید به آینده را نیز افزایش میدهد.
پرسشهای کلیدی دربارهٔ محرومیتزدایی
خیر، محرومیت فقط جنبهٔ مالی ندارد. گاهی افراد از نظر دسترسی به اطلاعات، آموزش، حقوق شهروندی یا حتی فرصتهای تفریحی و فرهنگی محروم هستند. برای نمونه، فردی که در یک منطقهٔ دورافتاده زندگی میکند، ممکن است از نظر مالی وضعیت خوبی داشته باشد، اما به دلیل نبود مدرسهٔ خوب یا مرکز درمانی مناسب، از بسیاری از امکانات محروم باشد. بنابراین محرومیت یک پدیدهٔ چندبعدی است و برای رفع آن باید به همهٔ جنبههای زندگی افراد توجه کرد.
نه، محرومیتزدایی به معنای یکسانسازی کامل شرایط نیست، زیرا مناطق مختلف دارای ویژگیهای جغرافیایی، فرهنگی و اجتماعی متفاوتی هستند. هدف این است که همهٔ افراد به حداقلی از امکانات و فرصتها دسترسی داشته باشند تا بتوانند زندگی شایستهای داشته باشند. برای نمونه، یک منطقهٔ کوهستانی ممکن است به امکانات متفاوتی نسبت به یک منطقهٔ کویری نیاز داشته باشد. بنابراین محرومیتزدایی یعنی متناسبسازی امکانات با نیازهای هر منطقه، نه تحمیل یک الگوی ثابت به همهٔ نقاط.
دانشآموزان نقش بسیار مهمی در این زمینه دارند. آنها میتوانند با افزایش آگاهی خود دربارهٔ محرومیت، به دیگران نیز آموزش دهند. همچنین شرکت در فعالیتهای داوطلبانه مانند کمک به کتابخانهٔ مدرسه، اهدای لوازمالتحریر به همکلاسیهای کمبرخوردار یا شرکت در پویشهای محیطزیستی، همگی مصادیقی از مشارکت دانشآموزان در محرومیتزدایی هستند. حتی نوشتن نامه به مسئولان محلی دربارهٔ نیازهای یک منطقه یا ارائهٔ پیشنهادات در شورای دانشآموزی، میتواند تأثیرگذار باشد.
خیر، محرومیتزدایی یک مسئولیت همگانی است. هرچند دولت نقش اصلی را در تأمین زیرساختها و تصویب قوانین دارد، اما بخش بزرگی از کار به مشارکت مردم و سازمانهای غیردولتی بستگی دارد. برای نمونه، بسیاری از برنامههای آموزشی و درمانی در مناطق محروم توسط خیریهها و گروههای داوطلب اجرا میشود. همچنین افراد میتوانند با کمکهای نقدی و غیرنقدی خود، به کاهش محرومیت کمک کنند.