ضربان قلب: تعداد تپشهای قلب در هر دقیقه
ضربان قلب چیست و چطور تغییر میکند؟
قلب، یک ماهیچهٔ خیلی قوی در سینهی ماست که شبیه یک پمپ کار میکند. هر بار که منقبض میشود، یک «تپش» یا «ضربان» ایجاد میشود و خون را به رگها میفرستد. به تعداد این تپشها در مدت یک دقیقه، «ضربان قلب» میگوییم. برای مثال، اگر در یک دقیقه، قلب تو ۸۰ بار منقبض شود، ضربان قلب تو برابر با ۸۰ است.
ضربان قلب ما ثابت نیست و به کارهایی که انجام میدهیم وابسته است. وقتی نشستهای و آرام هستی، قلبات آهستهتر میزند، ولی وقتی شروع به دویدن یا بازی فوتبال میکنی، ماهیچههایت به اکسیژن و مواد غذایی بیشتری نیاز دارند. برای همین قلب باید سریعتر کار کند و خون بیشتری به بدن برساند. به این ترتیب، ضربان قلب بالا میرود. حتی احساساتی مانند خوشحالی، نگرانی یا هیجان هم میتوانند ضربان را تغییر دهند.
| وضعیت بدن | فعالیت نمونه | تعداد ضربان در دقیقه (تقریبی) |
|---|---|---|
| دراز کشیده و آرام | خواب یا کتاب خواندن | ۶۰ تا ۷۰ |
| نشسته و سر کلاس | نوشتن یا گوش دادن به درس | ۷۰ تا ۹۰ |
| ایستاده و آرام | صحبت کردن با دوست | ۸۰ تا ۱۰۰ |
| پیادهروی تند | رفتن به حیاط مدرسه | ۱۱۰ تا ۱۳۰ |
| دویدن یا بازی پرتحرک | فوتبال، طناببازی یا دو | ۱۴۰ تا ۱۸۰ |
چطور ضربان قلب را در زندگی روزمره اندازه بگیریم؟
اندازهگیری ضربان قلب کار سختی نیست و تو میتوانی بهراحتی آن را انجام دهی. کافی است دو انگشت اشاره و وسطی را روی مچ دستت، دقیقاً زیر انگشت شست، بگذاری و کمی فشار دهی تا نبض را احساس کنی. همچنین میتوانی انگشتهایت را روی گردن، در دو طرف نای، قرار دهی. وقتی ضربان نبض را پیدا کردی، تعداد تپشها را در ۱۵ ثانیه بشمار و بعد آن را در ۴ ضرب کن تا تعداد ضربان در یک دقیقه به دست آید. مثلاً اگر در ۱۵ ثانیه ۲۰ تپش شمردی، ضربان قلب تو برابر با ۸۰ است.
این کار را میتوانی در موقعیتهای مختلف امتحان کنی. مثلاً یک بار قبل از زنگ ورزش، یک بار بلافاصله بعد از دویدن و یک بار هم پس از چند دقیقه استراحت. میبینی که عددها چقدر متفاوت هستند! بعضی از ساعتهای هوشمند و گوشیهای همراه هم میتوانند ضربان قلب را اندازه بگیرند، اما یادگیری روش دستی خیلی مفیدتر است، چون همیشه و همهجا در دسترس است.
پرسشهای چالشی دربارهٔ ضربان قلب
چرا موقع دویدن، ضربان قلب بالا میرود، ولی وقتی میخوابیم پایین میآید؟
وقتی میدوی، ماهیچههای پا و دستات خیلی کار میکنند و به اکسیژن و قند بیشتری نیاز دارند. قلب باید خون بیشتری به آنها برساند، پس تندتر میزند. اما هنگام خواب، بدن در حال استراحت است و ماهیچهها کمتر کار میکنند؛ بنابراین قلب میتواند آرامتر و با تعداد ضربان کمتری کار کند.
آیا ضربان قلب همهٔ بچههای همسن یکی است؟
خیر، ضربان قلب به عوامل زیادی بستگی دارد؛ مانند وزن، قد، میزان تحرک، حتی خلق و خو و ژنتیک. دو نفر که هر دو ۱۲ سال دارند، ممکن است ضربان استراحتشان یکی نباشد. یکی ۷۵ داشته باشد و دیگری ۹۰. هر دو میتوانند سالم باشند، بهشرطی که در بازهٔ نرمال قرار بگیرند.
آیا ورزشکاران حرفهای ضربان قلب کمتری دارند؟
بله! کسانی که مرتب ورزش میکنند، قلب قویتری دارند. قلب قویتر با هر تپش، خون بیشتری را پمپاژ میکند؛ بنابراین برای رساندن خون کافی به بدن، لازم نیست خیلی تند بزند. به همین دلیل، ضربان قلب ورزشکاران در حالت استراحت، معمولاً پایینتر از افراد کمتحرک است.