میانجیگری و سازگاری؛ راهی برای کاهش تنش
میانجی کیست و چه نقشی دارد؟
میانجی کسی است که نه طرف راست میگیرد و نه طرف چپ؛ او مانند یک ترازو عمل میکند. فرض کنید در گروههای درسی، دو نفر از اعضا با هم بر سر نحوهٔ تقسیم کار دعوا دارند. یکی میگوید: «من همهٔ تحقیق را مینویسم، پس تو باید ارائه دهی» و دیگری مخالفت میکند. در اینجا یک میانجی (مثلاً معلم یا یکی از دانشآموزان باوقار) میآید و از هر دو نفر میخواهد که اول خواستهٔ خود را بهطور کامل توضیح دهند. او بدون قضاوت، فقط گوش میدهد. سپس بر اساس مقررات کلاس (مثلاً قانونی که میگوید هر گروه باید کار را عادلانه تقسیم کند) و امکانات موجود (مثل زمان و منابعی که در اختیار دارند) پیشنهادی میدهد که تا حد ممکن به هر دو طرف نزدیک باشد. مثلاً پیشنهاد میکند که یک نفر مقدمه و بخش اول را بنویسد، نفر دوم بخش دوم را بنویسد و هر دو با هم ارائه را آماده کنند. این کار باعث میشود تنش از بین برود و هر دو احساس کنند صدایشان شنیده شده است.
ویژگی مهم یک میانجی، «انصاف» است. او نباید به خاطر دوستی یا رابطهٔ خاصی، یک طرف را بر دیگری ترجیح دهد. میانجی خوب کسی است که بتواند احساسات طرفین را کنترل کند و فضای گفتوگو را آرام نگه دارد. در مدرسه، گاهی یک مشاور یا حتی یکی از همکلاسیهای مورد اعتماد میتواند نقش میانجی را بازی کند. در خانه نیز ممکن است پدر، مادر یا یک برادر بزرگتر چنین نقشی داشته باشند.
| نقش | کار اصلی | تفاوت با میانجی |
|---|---|---|
| میانجی | کمک به توافق و سازش | هیچ طرفی را مجبور به قبول نظر خود نمیکند؛ راهحل پیشنهادی میدهد. |
| داور یا قاضی | صدور حکم و تصمیم نهایی | نظر خود را به طرفین تحمیل میکند و معمولاً یک طرف برنده و طرف دیگر بازنده است. |
چگونه خواستهها را با مقررات و امکانات هماهنگ کنیم؟
گاهی خواستهٔ ما با مقررات یا امکانات موجود هماهنگی ندارد. مثلاً ممکن است بخواهیم برای جشن پایان سال، کلاس را تا شب در مدرسه بمانیم، در حالی که مقررات مدرسه میگوید ساعت ۱۴ همه باید بیرون بروند. یا ممکن است بخواهیم از یک وسیلهٔ ورزشی خاص استفاده کنیم که در مدرسه وجود ندارد. در چنین مواقعی، میانجی به ما کمک میکند که خواستهٔ خود را با واقعیت تطبیق دهیم. او ابتدا از ما میپرسد که اصل خواستهٔ ما چیست. مثلاً شاید اصل خواسته، «داشتن یک جشن شاد» باشد، نه حتماً ماندن تا شب. پس میتوان به جای ماندن تا شب، جشن را از ساعت ۸ صبح شروع کرد و تا ۱۴ ادامه داد. یا به جای آن وسیلهٔ خاص، از وسیلهٔ دیگری که موجود است استفاده کرد. به این کار «سازگاری» میگویند.
برای موفقیت در این کار، میتوانیم چند قدم برداریم: اول، خواستهٔ خود را دقیقاً بنویسیم یا برای میانجی توضیح دهیم. دوم، از میانجی بخواهیم که مقررات مربوط به موضوع را برایمان روشن کند. سوم، با کمک او فهرستی از امکانات موجود تهیه کنیم. چهارم، راهحلهای مختلف را بررسی کنیم و یکی را انتخاب کنیم که به خواستهٔ اصلی ما نزدیکتر باشد و در عین حال قابلاجرا باشد. این روش نه تنها تنش را کم میکند، بلکه به ما یاد میدهد که در آینده نیز بهتر با مشکلات روبرو شویم.
پرسشهای چالشی درباره میانجیگری
پاسخ: بله، به شرطی که او بتواند دوستی خود را کنار بگذارد و فقط بر اساس حقایق و مقررات قضاوت کند. یک میانجی حرفهای یا با تجربه میداند که نباید اجازه دهد رابطهٔ شخصی بر تصمیمش تأثیر بگذارد. اگر احساس کند نمیتواند منصف بماند، بهتر است از میانجیگری کنارهگیری کند و فرد دیگری را پیشنهاد دهد. در مدرسه، معمولاً معلم یا مشاور به دلیل آموزشهایی که دیدهاند، بهتر میتوانند بیطرف بمانند.
پاسخ: نه، همیشه لازم نیست بزرگتر باشد. گاهی یک همکلاسی آرام و منطقی میتواند میانجی خوبی باشد، به شرطی که همهٔ طرفین به او اعتماد داشته باشند. اما در مسائل مهمتر یا زمانی که تنش زیاد است، بهتر است از یک فرد بزرگتر مثل معلم، مشاور یا والدین کمک گرفته شود، چون آنها تجربه و اختیار بیشتری برای اجرای راهحل دارند.
پاسخ: در میانجیگری، راهحل نهایی باید مورد قبول هر دو طرف باشد، نه اینکه تحمیل شود. اگر راهحل پیشنهادی برای هیچکدام قابلقبول نبود، میانجی باید به گفتوگو ادامه دهد تا راهحل بهتری پیدا شود. ممکن است نیاز باشد هر دو طرف کمی بیشتر از خواستهٔ خود بگذرند تا به توافق برسند. اگر هیچ توافقی حاصل نشد، ممکن است موضوع به مرحلهٔ بالاتری مثل داوری یا رجوع به مقام بالاتر برود.
جمعبندی
میانجیگری و سازگاری دو ابزار مهم برای کاهش تنش در زندگی روزمرهٔ ما هستند. با کمک یک فرد منصف، میتوانیم خواستههای خود را بهتر بیان کنیم، مقررات را بشناسیم و امکانات موجود را با هم تطبیق دهیم. این کار نه تنها به حل اختلافات فعلی کمک میکند، بلکه مهارت ارزشمندی برای آینده است. به یاد داشته باشیم که هدف از میانجیگری، پیدا کردن راهی است که همه بتوانند با آن کنار بیایند، نه اینکه کسی برنده یا بازنده شود. با تمرین این مهارتها، هم در مدرسه و هم در خانه، فضای آرامتر و دوستانهتری خواهیم داشت.