چکلیست عملکرد؛ ابزار سنجش رفتارها و مهارتهای روزانه
چکلیست عملکرد از چه بخشهایی تشکیل شده است؟
یک چکلیست عملکرد خوب، سه بخش اصلی دارد: شرح رفتار، معیارهای قابل مشاهده و سطح انجام. شرح رفتار یعنی دقیقاً مشخص کنیم که چه کاری باید انجام شود. معیارهای قابل مشاهده، نشانههایی هستند که با چشم میتوان دید، مانند «کولهپشتی مرتب است» یا «دفتر مشق روی میز قرار دارد». سطح انجام نیز نشان میدهد که آن رفتار در چه درجهای انجام شده است؛ مثلاً «کاملاً انجام شد»، «تا حدی انجام شد» یا «انجام نشد».
برای نمونه، فرض کنید معلم میخواهد مهارت «ارائهٔ شفاهی» را ارزیابی کند. در چکلیست، معیارهای قابل مشاهده میتوانند اینها باشند: «دانشآموز با صدای رسا صحبت میکند»، «به چشمان شنوندگان نگاه میکند» و «مطلب را به ترتیب بیان میکند». معلم با دیدن هر یک از این موارد، تیک میزند و در پایان، سطح کلی عملکرد را مشخص میکند.
| معیار عینی (قابل مشاهده) | معیار ذهنی (نظر شخصی) |
|---|---|
| کیف را بسته و روی میز گذاشته است. | کیف مرتب به نظر میرسد. |
| در دفتر مشق، دستکم ۱۰ جمله نوشته شده است. | دفتر مشق خوب پر شده است. |
| در هنگام نماز، لباس و محل سجده پاکیزه است. | نمازگزار ظاهر پاکیزهای دارد. |
کاربرد چکلیست در زندگی روزمرهٔ دانشآموز
شاید فکر کنید چکلیست فقط برای معلمان یا مدیران مدرسه مفید است، اما شما هم هر روز از آن استفاده میکنید! برای نمونه، وقتی صبح از خواب بیدار میشوید، یک چکلیست ذهنی برای آماده شدن دارید: «مسواک زدم؟»، «صبحانه خوردم؟»، «کتابهای لازم را در کیف گذاشتم؟». این همان چکلیست عملکرد است، منتها در ذهن شما.
مثال عینی دیگر، هنگام انجام یک پروژهٔ گروهی در مدرسه است. فرض کنید باید یک ماکت از یک آتشفشان درست کنید. چکلیست شما میتواند این موارد باشد: «بدنهٔ آتشفشان از گل رس ساخته شده»، «رنگآمیزی به طور یکنواخت انجام شده»، «دهانهٔ آتشفشان مشخص است» و «برچسب نام روی ماکت چسبانده شده». با این چکلیست، هم خودتان و هم همگروهیهایتان میتوانید پیشرفت کار را بسنجید و مطمئن شوید هیچ مرحلهای فراموش نشده است.
پرسشهای چالشی دربارهٔ چکلیست عملکرد
پاسخ: چکلیست برای کارهای پیچیده هم بسیار کاربرد دارد. برای نمونه، در یک آزمایش علمی، مراحل زیادی وجود دارد: آماده کردن وسایل، اندازهگیری مواد، ثبت مشاهدات و نتیجهگیری. یک چکلیست کمک میکند هیچ مرحلهای فراموش نشود و آزمایش به درستی پیش برود.
پاسخ: در چنین شرایطی، چکلیست را بررسی میکنیم تا ببینیم کدام معیارها رعایت نشده است. شاید فرد کار را انجام داده، اما به شیوهٔ درستی نبوده است. با کمک چکلیست، میتوانیم مشکل را دقیقاً پیدا کنیم و راه حل ارائه دهیم. مثلاً اگر دانشآموزی مشق خود را نوشته ولی خط آن خوانا نیست، چکلیست به ما میگوید که روی «خوانایی خط» باید بیشتر کار کند.
پاسخ: هر دو حالت ممکن است. در مدرسه، معلم یا همکلاسی میتواند چکلیست را پر کند. اما خودارزیابی هم بسیار مفید است. وقتی شما خودتان کارتان را با چکلیست بررسی میکنید، نقاط قوت و ضعف خود را بهتر میشناسید و میتوانید برای بهبود تلاش کنید.
