عوامل شکل‌دهندهٔ هویت و سبک زندگی: تأثیر متقابل ویژگی‌های ارثی، خانواده و جامعه و انتخاب و تلاش آگاهانهٔ فرد بر هویت و شیوهٔ زندگی او.

هویت و سبک زندگی؛ از ارث تا انتخاب

سه عامل پایه‌ای در شکل‌گیری هویت و سبک زندگی

ویژگی‌های ارثی؛ همان ریشه‌های زیستی
وقتی به دنیا می‌آییم، یک سری ویژگی‌ها را با خود به همراه داریم که از پدر و مادر و حتی پدربزرگ و مادربزرگ‌هایمان به ما رسیده است. رنگ چشم، قد، گروه خونی، استعداد در موسیقی یا ورزش، و حتی بعضی از سلیقه‌های اولیه، همه زیر سرِ ژن‌ها هستند. مثلاً ممکن است شما در نقاشی استعداد داشته باشید در حالی که خواهر یا برادرتان در ریاضیات بهتر باشد. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که ارث، یک جعبهٔ ابزار اولیه در اختیار ما می‌گذارد. اما باید بدانیم که این جعبهٔ ابزار، سرنوشت ما را تعیین نمی‌کند؛ بلکه فقط امکانات اولیه را مشخص می‌کند.

خانواده؛ نخستین مدرسهٔ زندگی
خانواده، اولین و مهم‌ترین محیطی است که هویت و سبک زندگی ما را شکل می‌دهد. از همان کودکی، رفتارهای پدر و مادر، حرف‌های آنها، ارزش‌هایی که به آن اهمیت می‌دهند و حتی نوع غذایی که می‌پزند، روی ما تأثیر می‌گذارد. اگر در خانواده‌ای بزرگ شوید که به مطالعه اهمیت می‌دهند، احتمالاً خودتان هم کتاب‌خوان می‌شوید. اگر در خانواده‌ای باشید که به همدیگر احترام می‌گذارند، شما هم احترام را یاد می‌گیرید. خانواده نه تنها عادت‌های ما را می‌سازد، بلکه به ما می‌آموزد که چه چیزهایی خوب یا بد، درست یا نادرست هستند. به عبارت دیگر، خانواده، لنز اولیه‌ای است که ما از طریق آن به جهان نگاه می‌کنیم.

جامعه؛ آینهٔ بزرگ‌تر
وقتی از خانه بیرون می‌رویم و وارد مدرسه، محله، شهر و کشور می‌شویم، پای جامعه به میان می‌آید. جامعه شامل همهٔ اطرافیان ماست: همکلاسی‌ها، معلم‌ها، دوستان، رسانه‌ها، تلویزیون، فضای مجازی، و حتی قوانین و سنت‌های رایج. جامعه، الگوهای رفتاری و سبک‌های زندگی مختلفی را به ما نشان می‌دهد. مثلاً مدِ لباس، نوع موسیقی محبوب، غذاهای رایج، و حتی روش حرف زدن، همه از جامعه تأثیر می‌گیرند. گاهی این تأثیر آنقدر قوی است که ممکن است سبک زندگی ما را کاملاً تغییر دهد. مثلاً وقتی به یک مدرسهٔ جدید می‌روید، ممکن است برای اینکه مورد قبول قرار بگیرید، سعی کنید مثل دیگران لباس بپوشید یا به موسیقی مورد علاقهٔ آنها گوش دهید.

نقش انتخاب و تلاش آگاهانه در تغییر مسیر

حالا که با سه عامل اصلی آشنا شدیم، شاید این سؤال پیش بیاید که «آیا ما اصلاً اختیاری داریم؟» پاسخ این است: بله، و شاید مهم‌ترین بخش ماجرا، همین انتخاب آگاهانه باشد. ارث، خانواده و جامعه، بستر و زمینه را فراهم می‌کنند، اما این ما هستیم که با انتخاب‌هایمان، هویت نهایی و سبک زندگی‌مان را می‌سازیم. مثلاً فرض کنید در خانواده‌ای بزرگ شده‌اید که به ورزش اهمیت نمی‌دهند (تأثیر خانواده)، و در جامعه‌ای زندگی می‌کنید که بیشتر به بازی‌های رایانه‌ای معروف است (تأثیر جامعه). اما شما با مطالعه و دیدن فیلم‌های ورزشی، به فوتبال علاقه‌مند می‌شوید و تصمیم می‌گیرید هر روز تمرین کنید. اینجا است که انتخاب و تلاش شما، برخلاف زمینه‌های اولیه، مسیر جدیدی برای شما می‌سازد. این یعنی شما با آگاهی، می‌توانید بعضی از تأثیرات محیطی را کم‌رنگ کنید و سبک زندگی‌ای متناسب با شخصیت واقعی‌تان بسازید. به عبارت دیگر، ما مانند سفالگری هستیم که مقداری گل خام (ارث) در اختیار دارد، در یک کارگاه خاص (خانواده) و با ابزارهای رایج آن منطقه (جامعه) کار می‌کند، اما این خود سفالگر است که شکل نهایی اثرش را انتخاب می‌کند.

پرسش‌های رایج و چالش‌های مفهومی