ایجاد بافت در تصویرسازی
ابزارها و مواد گوناگون برای ایجاد بافت
برای اینکه یک سطح ساده و صاف به سطحی با بافت و کیفیت ویژه تبدیل شود، اولین گام انتخاب ابزار و ماده مناسب است. هر کدام از این وسایل، بافت منحصربهفردی را پدید میآورند. برای نمونه، اگر از قلمموهای پهن و زبر استفاده کنید و رنگ را به صورت ضربههای سنگین و خمیری روی بوم بگذارید، سطحی ناهموار و خشن به دست میآید که حس سنگ یا پوست درخت را تداعی میکند. در مقابل، با قلمموهای نرم و گرد و رنگ رقیق، میتوانید سطحی صاف و لطیف مانند ابر یا پارچه را بسازید.
همچنین به کار بردن کاردک (ابزاری فلزی و انعطافپذیر که هنرمندان برای همزدن یا کشیدن رنگ از آن استفاده میکنند) روشی عالی برای خلق بافتهای خشن و خطدار است. علاوه بر این، هنرمندان خلاق گاهی از چیزهای ساده و روزمره مانند اسفنج، پارچه، شانه و حتی برگ درختان بهره میبرند تا بافتهای شگفتانگیزی پدید آورند. با فرو بردن اسفنج در رنگ و کوبیدن آن روی مقوا، سطحی نقطهنقطه و دانهدانه ایجاد میشود که یادآور سطح یک سنگ یا دیوار قدیمی است. همچنین میتوان با کشیدن یک شانه دندانهدار روی رنگ تازه، خطهای موازی و منظمی ساخت که بافتی شبیه به تختههای چوبی دارد.
شیوههای اجرایی و تأثیر آنها بر کیفیت سطح
گذشته از ابزار و ماده، روش اجرایی یا نحوهٔ به کار بردن آنها نیز بافت نهایی را دگرگون میکند. دو شیوهٔ اصلی در این زمینه وجود دارد: شیوهٔ خیس روی خیس و شیوهٔ خیس روی خشک. در شیوهٔ نخست، رنگ تازه را روی زمینهای که هنوز تر است میگذارید. این کار باعث میشود رنگها در هم محو شوند و بافتی نرم و لکهلکه پدید آید که برای نشان دادن آسمان ابری یا مه صبحگاهی بسیار مناسب است. در شیوهٔ دوم، صبر میکنید تا زمینه کاملاً خشک شود، سپس رنگ جدید را با ضربههای مطمئن روی آن میگذارید. نتیجه این کار، بافتی تیزتر و مشخصتر با لبههای برجسته خواهد بود که برای ترسیم جزئیات دقیق، مثل فلس ماهی یا برگهای درخت، کاربرد دارد.
یکی دیگر از شیوههای جذاب، ایجاد بافت با بهرهگیری از کلاژ است. در این روش، به جای این که تنها با رنگ کار کنید، تکههایی از پارچه، کاغذ، مقوا، نخ یا حتی برگ خشک را روی سطح اثر میچسبانید. این کار باعث میشود بافت واقعی و لمسشدنی وارد تصویر شود و علاوه بر دیدن، حس لامسهٔ بیننده را نیز درگیر کند. مثلاً برای نشان دادن دیوار یک خانهٔ قدیمی، میتوانید تکههای کوچک کاغذ خرد شده یا شن را با چسب روی مقوا بچسبانید و بعد روی آنها را با رنگ ملایمی رنگ آمیزی کنید. این شیوه، که در آثار بسیاری از هنرمندان معاصر دیده میشود، تنوع و عمق خاصی به تصویر میدهد.
| ابزار یا ماده | شیوهٔ اجرایی پیشنهادی | کیفیت بافت حاصل |
|---|---|---|
| قلمموی پهن و زبر | رنگ خمیری و ضربههای سنگین | سطحی برجسته، خشن و ناهموار (شبیه سنگ) |
| اسفنج | فرو بردن در رنگ و کوبیدن یا مالیدن | سطحی دانهدانه، نقطهنقطه و متخلخل |
| کاردک | کشیدن رنگ به صورت پهن یا خطی | سطحی با خطهای صاف و منظم یا موجدار |
| کلاژ (چسباندن اشیا) | چسباندن پارچه، کاغذ، برگ و... | سطحی با برجستگیهای واقعی و بافت فیزیکی |
پرسشهای کلیدی و چالشهای مفهومی
پاسخ این است که بافت هم دیداری است و هم لامسهای. ما با دیدن یک سطح، از روی سایهها، برجستگیها و خطهای آن، میتوانیم زبری، نرمی یا صافی آن را حدس بزنیم. این توانایی چشم، به هنرمند اجازه میدهد تا با خطگذاری و رنگآمیزی ماهرانه، توهم بافت را در یک سطح کاملاً صاف مانند کاغذ نقاشی ایجاد کند. به این نوع، بافت دیداری میگویند.
این دو مفهوم با هم تفاوت دارند. طرح به آرایش خطها، شکلها و نقطهها بر روی سطح گفته میشود که یک الگوی تکراری یا هماهنگ را میسازد (مثل خطهای راهراه روی پیراهن). اما بافت به کیفیت خود سطح اشاره دارد؛ یعنی این که آن سطح چقدر زبر، نرم، برجسته، خشن یا صاف است. گاهی ممکن است طرح و بافت همزمان در یک اثر دیده شوند، اما هر کدام تعریف جداگانهای دارند.
یکی از دلایل اصلی این است که ما زمینهٔ کار را فراموش میکنیم. بافت روی یک سطح صاف و براق مانند مقوای لعابدار با بافت روی یک سطح زبر مانند بوم پارچهای یا کاغذ ضخیم کاملاً فرق میکند. همیشه پیش از شروع، به جنس زمینه توجه کنید و ابزار و شیوهٔ خود را با آن هماهنگ سازید. همچنین گاهی عجله در خشک کردن رنگ، باعث از بین رفتن بافت مورد نظر میشود؛ بنابراین صبر و لایهلایه کار کردن، کلید رسیدن به بافت مطلوب است.
جمعبندی: بافتپردازی یکی از شیرینترین بخشهای تصویرسازی است که با انتخاب درست ابزار (مانند قلممو، کاردک، اسفنج)، مواد مناسب (رنگهای ضخیم یا رقیق، کاغذ و پارچه)، و به کارگیری شیوههای اجرایی گوناگون (ضربههای سنگین، کشیدن خطوط یا کلاژ) میتواند کیفیت سطح اثر را دگرگون کرده و آن را از یک تصویر ساده، به اثری پرحس و عمیق تبدیل کند. به یاد داشته باشید که تمرین و آزمون و خطا با مواد مختلف، بهترین راه برای کشف بافتهای تازه و شخصی است. با هر اثر جدید، دنیای تازهای از سطوح و کیفیتها را کشف خواهید کرد.
