نور طبیعی و مصنوعی؛ دو منبع روشنایی در عکاسی
نور خورشید در مقابل نور لامپ
خورشید بزرگترین و رایگانترین منبع نور برای عکاسی است. نوری که از خورشید میتابد، در طول روز مدام تغییر میکند. صبح زود، نور طلایی و ملایم است و سایههای بلندی ایجاد میکند. ظهر، نور تند و مستقیم میشود و سایهها کوتاه و پررنگ میشوند. هنگام غروب، دوباره نور گرم و نارنجی میشود که به آن «ساعت طلایی» میگویند. در روزهای ابری، نور طبیعی پخششده و یکنواخت است و سایههای تیز ندارد؛ به همین دلیل برای عکاسی از چهره و گُل بسیار مناسب است.
در مقابل، نور مصنوعی را خودمان میسازیم. لامپهای رومیزی، چراغهای سقفی، فلاش دوربین و نورهای مخصوص استودیو همه در این گروه جای میگیرند. مزیت بزرگ نور مصنوعی این است که عکاس میتواند شدت، جهت و رنگ آن را تنظیم کند. مثلاً اگر شب بخواهیم از یک میوه عکس بگیریم، با یک چراغ مطالعه میتوانیم نور را از هر طرف که دوست داریم بتابانیم. همچنین میتوانیم از چند منبع نور همزمان استفاده کنیم تا سایهها را نرمتر یا تیزتر کنیم.
| ویژگی | نور طبیعی (خورشید) | نور مصنوعی (لامپ و فلاش) |
|---|---|---|
| منبع | خورشید (آسمان) | لامپ، فلاش، چراغهای استودیو |
| کنترل | کمتر (با آینه یا فیلتر میتوان کمی تغییر داد) | کامل (شدت، جهت، رنگ قابل تنظیم است) |
| رنگ نور | از نارنجی گرم تا آبی سرد متغیر است | معمولاً زرد یا سفید (با فیلتر رنگی تغییر میکند) |
| هزینه | رایگان | نیاز به خرید وسایل و مصرف برق دارد |
| زمان استفاده | فقط در روز و هوای مناسب | همیشه، حتی شب و در فضای بسته |
کاربرد هر نور در زندگی روزمره
وقتی با گوشی همراه از دوست خود در حیاط مدرسه عکس میگیرید، از نور طبیعی استفاده میکنید. اگر هوا ابری باشد، چهرهٔ دوست شما نرم و بدون سایهٔ تند دیده میشود. اما اگر آفتاب تند باشد، ممکن است پیشانی یا بینی او برق بزند و سایهٔ گوشهٔ چشمش تیره شود. برای حل این مشکل، عکاسهای حرفهای از بازتابدهندههای سفید استفاده میکنند تا نور را به قسمتهای سایهدار بتابانند.
در عکاسی از غذا یا اشیای کوچک در خانه، نور مصنوعی کاربرد زیادی دارد. مثلاً با یک چراغ مطالعه میتوانید نور را از پشت یا کنار یک لیوان آب بتابانید تا قطرات آب روی لیوان بدرخشد. همچنین در عکاسی شب، نور مصنوعی تنها راه است. فلاش دوربین هم یک نوع نور مصنوعی است که ناگهانی و پرنور میتابد و برای روشن کردن سوژه در محیطهای تاریک استفاده میشود.
نکتهٔ جالب این است که بسیاری از عکاسان حرفهای از هر دو نور با هم استفاده میکنند. مثلاً در یک اتاق با پنجرهٔ بزرگ، نور طبیعی از بیرون میآید و عکاس با یک فلاش کوچک، قسمتهای تاریک صورت را روشن میکند. به این کار «نور پردازی ترکیبی» میگویند و نتیجهٔ آن عکسهای طبیعی و درخشانی است که هم روشنایی روز را دارند و هم کنترل نور مصنوعی.
پرسشهای چالشی دربارهٔ نور
بله. هر منبع نوری یک «رنگ نور» دارد که به آن «دما رنگ» میگویند. نور خورشید در ظهر سفید-آبی است، در غروب نارنجی و در روز ابری مایل به آبی سرد میشود. لامپهای رشتگی نور زرد گرم دارند، لامپهای مهتابی نور سفید سرد و لامپهای الایدی میتوانند هر رنگی تولید کنند. اگر در عکاسی از لامپ زرد و خورشید همزمان استفاده کنید، یک قسمت عکس زرد و قسمت دیگر آبی میشود که به آن «نور ناهماهنگ» میگویند.
چون بیشتر لامپهای خانگی نور زرد (گرم) تولید میکنند و مغز ما در محیط خانه به این رنگ عادت کرده است. اما دوربین این زردی را ثبت میکند و اگر تنظیمات «تراز سفیدی» را درست نکنید، عکسها زردتر از چیزی که دیدید میشوند. برای رفع این مشکل، دوربینها گزینهٔ «تراز سفیدی» دارند که میتوانید روی حالت «لامپ» یا «نور روز» تنظیم کنید تا رنگها طبیعی شوند.
تا حدی بله. با پرده، سایبان یا بازتابدهنده میتوان نور خورشید را نرمتر یا جهتدار کرد. اما نمیتوانیم خورشید را خاموش یا روشن کنیم یا رنگ آن را عوض کنیم. همچنین زمان طلوع و غروب را نمیتوان تغییر داد. به همین دلیل عکاسان طبیعت، ساعت طلایی را برای عکاسی انتخاب میکنند و در بقیهٔ ساعات از فیلترهای رنگی برای تغییر رنگ نور استفاده میکنند.
نور طبیعی غیرمستقیم (مثلاً کنار پنجره در روز ابری) بهترین گزینه است، زیرا سایههای نرم و یکنواخت ایجاد میکند و چین و چروک و جوشها را کمتر نشان میدهد. اما اگر نور مصنوعی را با «نرمکننده» (یک پارچهٔ نازک جلوی لامپ) استفاده کنید، نتیجهٔ مشابهی میگیرید. در عکاسی ورزشی یا خبری، فلاش قوی نور مصنوعی بهتر است چون سوژههای متحرک را واضح ثبت میکند.
نور طبیعی و مصنوعی هر دو ابزارهای ارزشمندی برای عکاسی هستند. نور طبیعی با تغییرات بیپایان خود، حس زمان و مکان را به عکس میدهد و نور مصنوعی به عکاس اجازه میدهد در هر شرایطی که میخواهد، نورپردازی کند. بهترین عکسها معمولاً از ترکیب هوشمندانهٔ این دو منبع به دست میآیند. پس وقتی دفعهٔ بعد با گوشی یا دوربین عکس میگیرید، به منبع نور دقت کنید و ببینید از کدام نوع استفاده میکنید؛ این نخستین گام برای تبدیل شدن به یک عکاس خوب است.
