عناصر مزاحم تصویر
دستهبندی عناصر مزاحم در تصویر
عناصر مزاحم را میتوان به سه گروه اصلی تقسیم کرد. شناخت این گروهها به ما کمک میکند تا هنگام نگاه کردن به هر تصویر، سریعتر آنها را تشخیص دهیم.
| نوع عنصر مزاحم | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| پسزمینهٔ شلوغ | اشیاء، خطوط یا رنگهای اضافی در پشت سوژه که باعث میشوند سوژه در میان آنها گم شود. | عکسی از یک دانشآموز در کلاس که پشت سر او تختهٔ شلوغ با نوشتههای رنگارنگ وجود دارد. |
| عناصر حاشیهای | اجزایی که در لبههای تصویر قرار دارند و بدون اینکه بخشی از داستان اصلی باشند، توجه را به خود جلب میکنند. | در تصویر یک فوتبالیست در حال شوت، یک بطری آب آشامیدنی در گوشهٔ تصویر که حواس را پرت میکند. |
| نور و سایهٔ ناهماهنگ | لکههای نوری یا سایههای شدید که روی سوژه یا اطراف آن میافتند و تشخیص جزئیات اصلی را دشوار میکنند. | عکسی از یک کتاب باز که نیمی از آن در سایه و نیمی دیگر در نور شدید است. |
تأثیر عناصر مزاحم بر مخاطب و راههای کاهش آنها
وقتی یک تصویر دارای عناصر مزاحم است، مغز ما باید انرژی بیشتری صرف کند تا متوجه شود چه چیزی مهم است. این کار باعث خستگی چشم و کاهش لذت دیدن تصویر میشود. برای مثال، فرض کنید در یک پوستر تبلیغاتی برای یک نوشیدنی، علاوه بر خود نوشیدنی، چندین برچسب رنگی دیگر، یک خودکار و یک دفترچه نیز در قاب وجود داشته باشد. در این صورت بیننده نمیداند که کدام یک از این اشیاء محصول اصلی است.
خوشبختانه راههایی برای کاهش تأثیر این عناصر وجود دارد. اولین راه، استفاده از قانون یکسوم در ترکیببندی است. با قرار دادن سوژهٔ اصلی روی یکی از نقاط تقاطع خطوط یکسوم، میتوانیم فضای کافی برای تنفس به تصویر بدهیم و عناصر مزاحم را به حاشیه برانیم. راه دوم، تغییر زاویهٔ دید است. گاهی با کمی چرخش دوربین یا تغییر محل ایستادن، میتوانیم از شر یک عنصر مزاحم خلاص شویم. راه سوم، استفاده از عمق میدان است؛ یعنی با مات کردن پسزمینه، توجه بیننده را فقط روی سوژهٔ اصلی متمرکز کنیم.
در طراحی گرافیکی نیز طراحان با استفاده از حذف موارد غیرضروری و حفظ سادگی، سعی میکنند پیام خود را بهصورت مستقیم منتقل کنند. به این کار «اصل کمگرایی» میگویند که در آن هر چیزی که به داستان تصویر کمک نمیکند، حذف میشود.
پرسشهای کلیدی دربارهٔ عناصر مزاحم
خیر. عناصر مزاحم فقط آن دسته از اجزایی هستند که با نقطهٔ تأکید اصلی در رقابت هستند و به داستان تصویر کمک نمیکنند. مثلاً اگر در عکس یک جشن تولد، چند بادکنک رنگارنگ در پسزمینه باشد، ممکن است مزاحم نباشند؛ چون فضای جشن را تقویت میکنند. اما اگر یک تابلو راهنمایی و رانندگی در آن تصویر باشد، قطعاً مزاحم است.
یک راه ساده این است که از خود بپرسیم: «آیا حذف این عنصر، پیام یا مفهوم تصویر را تغییر میدهد؟» اگر پاسخ منفی است، آن عنصر احتمالاً مزاحم است. راه دیگر، نشان دادن تصویر به چند نفر و پرسیدن این است که نگاهشان ابتدا به کدام بخش میافتد. اگر اغلب آنها به چیزی غیر از سوژهٔ اصلی نگاه کردند، یعنی عناصر مزاحم زیادی وجود دارد.
نه همیشه. گاهی یک عنصر مزاحم میتواند بهعنوان یک ابزار هنری برای ایجاد تنش یا جلب توجه به یک نکتهٔ فرعی استفاده شود. اما این کار نیاز به مهارت بالایی دارد و بیشتر عکاسان و طراحان حرفهای از آن استفاده میکنند. برای یک تصویر ساده و آموزشی، بهتر است از وجود هرگونه عنصر مزاحم پرهیز کنیم تا پیام بهراحتی منتقل شود.
جمعبندی: عناصر مزاحم تصویر، اجزای غیرضروری هستند که تمرکز بیننده را از نقطهٔ تأکید اصلی منحرف میکنند. این عناصر میتوانند به شکل پسزمینهٔ شلوغ، اشیاء حاشیهای یا نور و سایهٔ ناهماهنگ ظاهر شوند. با شناخت این عناصر و استفاده از تکنیکهایی مانند قانون یکسوم، تغییر زاویهٔ دید و مات کردن پسزمینه، میتوانیم تأثیر آنها را کاهش دهیم. به یاد داشته باشیم که هدف اصلی هر تصویر، انتقال یک پیام یا مفهوم است و هر چیزی که به این هدف کمک نکند، میتواند یک عنصر مزاحم باشد. پس در عکاسی، طراحی و حتی در نگاه کردن به تصاویر، همواره به دنبال نقطهٔ تأکید بگردیم و ببینیم که آیا عناصر دیگر در مسیر این نگاه ایستادهاند یا خیر.
