روز جمهوری اسلامی؛ دوازدهم فروردین، روزی که مردم تصمیم گرفتند
همهپرسی چیست و چرا روز دوازدهم فروردین مهم شد؟
همهپرسی یک روش تصمیمگیری جمعی است که در آن، مردم به طور مستقیم به یک پرسش مهم، پاسخ «آری» یا «نه» میدهند. فرض کنید در مدرسه، دربارهٔ رنگ جدید دیوارهای حیاط بین دانشآموزان نظرخواهی میشود و هرکس به گزینهٔ موردعلاقهاش رأی میدهد؛ این کار، یک همهپرسی کوچک است. در کشورها، همهپرسی معمولاً برای موضوعات بسیار بزرگ مانند تغییر قانون اساسی یا تعیین نوع حکومت انجام میشود.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 1357، یکی از نخستین کارهای مهم، تعیین نظامِ سیاسیِ تازه بود. رهبر انقلاب، امام خمینی، بر این نظر بودند که مردم باید خودشان در این باره تصمیم بگیرند. به همین دلیل، روز 10 و 11 فروردین 1358، همهپرسی برگزار شد و از مردم پرسیده شد: «آیا به جمهوری اسلامی رأی مثبت میدهید؟». نتیجهٔ این همهپرسی در روز دوازدهم فروردین اعلام شد و بیش از 98 درصد از شرکتکنندگان، رأی آری دادند. به این ترتیب، جمهوری اسلامی ایران با پشتیبانی گستردهٔ مردم، رسماً آغاز به کار کرد.
| موضوع | جزئیات |
|---|---|
| تاریخ برگزاری همهپرسی | دهم و یازدهم فروردین 1358 |
| پرسش همهپرسی | آیا به جمهوری اسلامی رأی مثبت میدهید؟ |
| درصد رأی آری | بیش از 98 درصد |
| تاریخ اعلام نتیجه | دوازدهم فروردین 1358 |
| معنای نامگذاری روز | روز جمهوری اسلامی در تقویم رسمی ایران |
چرا رأی مردم، پایهٔ جمهوری اسلامی شد؟
یکی از ویژگیهای اصلی جمهوری اسلامی، توجه به نظر مردم است. واژهٔ «جمهوری» یعنی حکومتی که رئیسجمهور و نمایندگان مجلس را مردم انتخاب میکنند و «اسلامی» یعنی قوانین آن بر اساس ارزشهای اسلامی تنظیم میشود. اما نکتهٔ مهم این است که این دو بخش، در روز دوازدهم فروردین به هم پیوند خوردند. وقتی مردم با رأی خود، جمهوری اسلامی را پذیرفتند، در واقع گفتند که هم به دین خود پایبندند و هم میخواهند در تعیین سرنوشت خود نقش داشته باشند.
شاید برایتان جالب باشد که بدانید این همهپرسی، یک رویداد کاملاً قانونی بود. پس از انقلاب، برای مدتی کوتاه، ادارهٔ کشور به دست شورای انقلاب بود. اما برای اینکه حکومت، شکل نهایی و قانونی خود را پیدا کند، نیاز به رأی مردم داشت. به همین دلیل، امام خمینی تأکید کردند که حتماً همهپرسی برگزار شود تا هیچکس نتواند بگوید که این نظام، تحمیلی است. بنابراین، روز دوازدهم فروردین، روزی است که مردم ایران، با رأی خود، مشروعیت و پشتوانهٔ مردمیِ نظام را تضمین کردند. این روز، نمادِ اتحادِ مردم و مسئولان در مسیر شکلگیری یک نظامِ تازه است.
پرسشهای کلیدی دربارهٔ این رویداد تاریخی
آیا همهپرسی دوازدهم فروردین، همان انتخابات است؟
خیر. انتخابات برای برگزیدنِ یک فرد (مثل رئیسجمهور یا نماینده) است، اما همهپرسی برای رأی دادن به یک طرح یا ایدهٔ کلی است. در این همهپرسی، مردم به یک نظامِ حکومتی رأی دادند، نه به یک شخص خاص.
چرا روز دوازدهم فروردین را جشن میگیریم، نه روز برگزاری همهپرسی را؟
چون روز دوازدهم فروردین، روزی است که نتیجهٔ همهپرسی اعلام شد و مردم فهمیدند که رأی آنان به کجا انجامیده است. این روز، روزِ به ثمر رسیدنِ یک تصمیم بزرگ ملی است.
آیا اگر کسی به جمهوری اسلامی رأی «نه» میداد، مشکلی پیش میآمد؟
در یک همهپرسی، همهٔ افراد حق دارند نظر خود را بیان کنند. اما از آنجا که بیش از 98 درصد شرکتکنندگان رأی آری دادند، نشان میدهد که اکثریت قاطع مردم با این نظام موافق بودند. این رأیگیری، یک تصمیم جمعی بود که با استقبال گسترده روبرو شد.
آیا این همهپرسی، اولین بار در ایران بود که مردم دربارهٔ نوع حکومت نظر میدادند؟
بله. پیش از آن، در تاریخ ایران، چنین همهپرسیِ سراسری برای تعیین نظام سیاسی برگزار نشده بود. این رویداد، برای نخستین بار، به مردم ایران این فرصت را داد که مستقیماً دربارهٔ شکل حکومت خود تصمیم بگیرند.
روز دوازدهم فروردین، فقط یک روز تعطیل در تقویم نیست؛ بلکه یادآورِ یک تصمیمِ بزرگِ ملی است. در آن روز، مردم ایران نشان دادند که میتوانند با اتحاد و رأی خود، مسیر آیندهٔ کشور را تعیین کنند. این رویداد، به ما میآموزد که هر رأی و نظر، در سرنوشت یک کشور نقش دارد و مشارکتِ آگاهانه در تصمیمگیریهای جمعی، یکی از ارزشهای اساسیِ زندگی در یک جامعهٔ مسئول است. امروز نیز، هرکدام از ما میتوانیم با مطالعهٔ تاریخ و آگاهی از گذشته، در ساختنِ آیندهٔ بهتر کشورمان سهیم باشیم.
