سرکوب ساواک؛ سازمانی در خدمت بقای قدرت
سازمانی برای حذف مخالفان
ساواک برای از میان بردن هر صدای مخالفی طراحی شده بود. این سازمان با استفاده از شبکهای وسیع از خبرچینها، که برخی منابع تعداد آنها را تا میلیونها نفر تخمین زدهاند، تقریباً تمام اقشار جامعه را زیر نظر داشت . دانشجویان، استادان دانشگاه، روحانیون، نویسندگان و فعالان سیاسی هدف اصلی این نظارت گسترده بودند . هر کس که کوچکترین نشانهای از مخالفت با حکومت داشت، به سرعت شناسایی، دستگیر و به زندانهای مخوف ساواک منتقل میشد.
اصلیترین بخش این سازمان، ادارهٔ کل سوم بود که به «کمیته» معروف شد و وظیفهٔ امنیت داخلی را بر عهده داشت. این اداره به بخشهای تخصصی مختلفی تقسیم شده بود که هر یک مسئولیت نظارت بر گروهی خاص از جامعه را داشتند؛ از جمله نظارت بر احزاب سیاسی، دانشگاهها، مطبوعات و حتی روحانیون . با این ساختار منسجم، ساواک توانست کنترل کاملی بر فضای سیاسی و اجتماعی کشور اعمال کند و هرگونه نارضایتی را در نطفه خفه سازد.
روشهای وحشتآور شکنجه و مجازات
زندانهای ساواک به مکانی برای اعمال وحشیانهترین شکنجهها تبدیل شده بود. مأموران این سازمان برای وادار کردن زندانیان به اعتراف یا کسب اطلاعات، از روشهای بسیار دردناک و تحقیرآمیزی استفاده میکردند که برخی از آنها در جدول زیر ذکر شده است. این روشها نهتنها باعث رنج جسمی، بلکه باعث خرد شدن روحیه و شخصیت افراد میشد.
| روش شکنجه | شرح روش |
|---|---|
| شکنجه با آب | فرو بردن سر زندانی در آب کثیف تا مرز خفگی، یا محروم کردن طولانیمدت از آب آشامیدنی . |
| سوزاندن با سیگار و پنبهٔ الکلی | خاموش کردن سیگار بر روی نقاط حساس بدن یا پیچیدن پنبهٔ آغشته به الکل دور انگشتان و آتش زدن آن . |
| کشیدن ناخن با انبر | فرو بردن انبر زیر ناخن دست یا پا و کندن آن که درد بسیار شدیدی داشت و گاهی تا سالها آثار آن باقی میماند . |
| آویزان کردن از دستبند | بستن دستبند به مچ و آویزان کردن زندانی از در یا میلهای به طوری که تنها نوک انگشتان پا با زمین تماس داشته باشد و فشار زیادی به قفسهٔ سینه وارد میشد . |
| سلول انفرادی | یک شکنجهٔ روحی بود. زندانی را در سلولهای بسیار کوچک و تاریک یا با نور مداوم حبس میکردند تا ساعت زیستی و تعادل روانی خود را از دست بدهد . |
علاوه بر این شکنجهها، زندانیان سیاسی اغلب به زندانهای طولانیمدت محکوم میشدند یا به شهرها و روستاهای دورافتاده تبعید میشدند. در مواردی که حکومت احساس خطر بیشتری میکرد، مخالفان را به اعدام محکوم میکردند. بر اساس برخی گزارشها، تنها در دههٔ 1350، حدود 100 زندانی سیاسی اعدام شدند و در درگیریهای مسلحانه، بیش از 360 نفر از چریکهای مخالف به قتل رسیدند .
پرسشهای کلیدی در مورد سازمان ساواک
خیر. ساواک با کمک و آموزش مستقیم سازمان اطلاعات آمریکا (سیا) تأسیس شد و بعداً مأموران آن در اسرائیل هم آموزش دیدند. این سازمان در واقع بازوی اجرایی سیاستهای آمریکا در منطقه برای سرکوب مخالفان و حفظ منافع غرب بود .
بله، ساواک با ایجاد شبکهای گسترده از خبرچینها و اعمال شکنجههای وحشیانه، فضایی از ترس و وحشت را بر جامعه حاکم کرده بود. این فضا بهگونهای بود که حتی صحبت کردن دربارهٔ مسائل سیاسی در جمعهای خصوصی هم خطرناک بود و مردم از ترس عواقب، از هرگونه ابراز نظر خودداری میکردند .
اگرچه هدف اصلی ساواک، مخالفان سیاسی، مذهبی و روشنفکران بود، اما این سازمان هر کسی را که حتی بهطور غیرمستقیم به عنوان تهدیدی برای رژیم شناخته میشد، تحت تعقیب قرار میداد. دانشجویان، کارگران معترض و حتی برخی از روحانیون برجسته نیز از این آزارها در امان نبودند .
بله، بر اساس شهادت برخی از شکنجهگران ساواک، دربار و شخص شاه از تمام اقدامات این سازمان از جمله روشهای شکنجه اطلاع کامل داشتند و حتی گاهی دستورات مستقیم را صادر میکردند .