آیتالله طالقانی؛ عالمی که برای آزادی از زندان نترسید
از کودکی در روستا تا فریاد در مسجد هدایت
آیتالله طالقانی در سال ۱۲۸۹ خورشیدی در روستای گلیرد طالقان به دنیا آمد. پدرش هم یک روحانی بود و از همان کودکی، درس مبارزه با ظلم را به او آموخت. او ابتدا در روستا درس خواند و بعد برای یادگیری بیشتر علوم دینی به قم رفت و از استادان بزرگی مانند آیتالله حائری، اجازهٔ اجتهاد گرفت.
اما طالقانی فقط به درس و بحث علمی اکتفا نکرد. او وقتی دید که مردم زیر فشار حکومت رضاخان هستند، وارد میدان مبارزه شد. یک بار که مأموران رضاخان میخواستند چادر زنی را به زور از سرش بردارند، طالقانی جلوی آنها ایستاد و به خاطر این کار، دستگیر و زندانی شد.
او معتقد بود که قرآن باید در زندگی مردم جاری شود، نه اینکه فقط روی طاقچه بماند. برای همین، در مسجد هدایت تهران جلسات تفسیر قرآن راه انداخت. مردم عادی، دانشجوها و جوانان عاشق درسهای او شدند و مسجد هدایت به پایگاه مبارزه با ظلم تبدیل شد.
زندان و تبعید؛ بهایی که برای حقیقت پرداخت
مبارزات طالقانی ساده نبود. حکومت پهلوی از او میترسید، چون حرفهایش مثل شمشیر برنده بود. او بارها به اتهام مخالفت با حکومت، دستگیر و به زندان انداخته شد. یکی از تلخترین دورانها، زندانی شدنش پس از قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ بود که به ۱۰ سال زندان محکوم شد .
اما حتی در زندان هم ساکت ننشست. او در همان سلول، شروع به نوشتن تفسیر قرآن کرد و اولین جلد از کتاب معروفش یعنی «پرتوی از قرآن» را در زندان نوشت . بعد از آزادی هم دوباره به مبارزه ادامه داد و این بار او را به شهرهای دوری مثل زابل و بافت تبعید کردند .
گرما و سختی تبعید، او را از پا نینداخت و پس از بازگشت، دوباره به مسجد هدایت رفت و مردم را به بیداری دعوت کرد.
پرسشهای شما دربارهٔ آیتالله طالقانی
پرسش: چرا آیتالله طالقانی به زندان افتاد، مگر روحانیها نباید فقط به درس و عبادت بپردازند؟
او معتقد بود که دین فقط به مسجد و نماز خلاصه نمیشود. وقتی میدید که مردم زیر فشار ظلم هستند و حکومت دستنشاندهٔ بیگانگان است، نمیتوانست ساکت بنشیند. او وظیفهٔ خود میدانست که از مظلوم دفاع کند و به همین دلیل، مبارزه را انتخاب کرد .
پرسش: تبعید یعنی چه و چقدر برای او سخت بود؟
تبعید یعنی حکومت، کسی را به زور به یک شهر دور از خانواده و دوستانش میفرستد تا نتواند علیه آنها فعالیت کند. طالقانی به شهرهای کویری مثل زابل و بافت فرستاده شد که از نظر امکانات و آب و هوا، خیلی با تهران فرق داشت. این کار برای آزار و خسته کردن او بود تا از مبارزه دست بکشد .
پرسش: آیا آیتالله طالقانی فقط یک مخالف سیاسی بود یا کارهای مثبت دیگری هم انجام داد؟
او علاوه بر مبارزه، یکی از بزرگترین مفسران قرآن در دوران معاصر است. کتاب «پرتوی از قرآن» او، نگاه تازهای به مفاهیم قرآنی داشت. همچنین به دنبال اتحاد بین مسلمانان شیعه و سنی بود و برای این کار به کشورهای دیگر سفر کرد. او کانون اسلام را برای آموزش جوانان تأسیس کرد و مجلهٔ «دانشآموز» را منتشر میکرد .
پرسش: آیا او بعد از پیروزی انقلاب هم به کار خود ادامه داد؟
بله. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، امام خمینی او را به عنوان اولین امام جمعه تهران انتخاب کرد . او همچنین رئیس شورای انقلاب شد و در تدوین قانون اساسی نقش مهمی داشت. اما متأسفانه فقط چند ماه بعد، در شهریور سال ۱۳۵۸ از دنیا رفت. امام خمینی دربارهٔ او فرمودند: «او برای اسلام به منزلهٔ ابوذر بود» .
مرور خاطراتی از زندگی یک قهرمان
برای اینکه بهتر با ابعاد شخصیت این عالم بزرگوار آشنا شوید، نگاهی به جدول زیر بیندازید:
| بخش از زندگی | عمل کرد | نتیجه برای ایران |
|---|---|---|
| مبارزه با رضاخان | اعتراض به کشف حجاب و دفاع از زنان | نخستین زندان و آشنایی با سختی مبارزه |
| نهضت ملی شدن نفت | همراهی با آیتالله کاشانی علیه استعمار | تقویت روحیه استقلالطلبی در میان روحانیون |
| قیام ۱۵ خرداد | حمایت از امام خمینی و سخنرانیهای افشاگرانه | محکومیت به ۱۰ سال زندان |
| پس از انقلاب | امامت جمعه تهران و ریاست شورای انقلاب | تلاش برای حفظ وحدت و تدوین قانون اساسی |
