تبعید امام خمینی؛ دوران دوری و استمرار نهضت اسلامی
سفر اجباری و آغاز فصلی نو
شاید برای شما هم پیش آمده باشد که در یک بازی گروهی، مجبور به ترک زمین بازی شوید، اما همچنان بتوانید با فریاد و اشاره، همتیمیهایتان را راهنمایی کنید. تبعید امام خمینی نیز تا حدی چنین بود. رژیم پهلوی با تبعید ایشان به خارج از کشور، میخواست صدای اعتراض را خاموش کند، اما نتیجه عکس داد.
امام پس از سالها مبارزه در داخل ایران، ابتدا به ترکیه و سپس در ۱۳ مهر سال ۱۳۴۴ خورشیدی به کشور عراق و شهر مقدس نجف تبعید شدند . این شهر، یکی از مهمترین مراکز علمی و دینی شیعیان به شمار میرود. رژیم پهلوی با انتخاب این مکان، فکر میکرد امام در دورانی دورافتاده، از نظر سیاسی منزوی خواهد شد و نهضت به دست فراموشی سپرده میشود . اما درست برعکس، نجف به پایگاهی برای تقویت و گسترش اندیشههای انقلابی تبدیل شد و پژواک مبارزه از آن شهر به تمام نقاط جهان رسید.
مبارزه با قلم و بیانیه؛ کارزار فکری در نجف
دوران تبعید در نجف، فرصتی ارزشمند برای پیریزی فکری و نظری انقلاب بود. امام خمینی در این دوران دست از مبارزه نکشید و از روشهای گوناگون برای ادامه راه استفاده کرد. این روشها را میتوانید در جدول زیر ببینید:
| روش مبارزه | توضیح و مثال عینی |
|---|---|
| تدریس و تربیت شاگردان | امام در حوزه علمیه نجف به تدریس دروس عالی فقه و اصول میپرداختند. این کار مثل این میماند که یک معلم بزرگ، در شهری دیگر مدرسهای تاسیس کند و شاگردانی تربیت نماید که بعدها خود به معلمانی بزرگ برای دیگران تبدیل شوند. کتاب ارزشمند «ولایت فقیه» حاصل درسهای ایشان در همین دوران است . |
| ارسال بیانیه و پیام | امام با ارسال بیانیهها و پیامهای مختلف به داخل ایران، مردم را از اوضاع سیاسی آگاه میکردند. مانند کسی که در یک مسابقه، با ارسال نامه یا از طریق تلفن، همتیمیهای خود را راهنمایی کند. ساواک با تمام توان سعی در جلوگیری از رسیدن این پیامها داشت، اما تلاشهایش بینتیجه بود . |
| ارتباط مستمر با مبارزان | ایشان رابطه منظمی با مبارزان و گروههای مختلف در ایران برقرار کردند. این ارتباط باعث میشد که نهضت از راه دور هدایت شود و روحیه مبارزان حفظ گردد. هرچند رژیم عراق نیز تحت فشار شاه، سعی در محدود کردن فعالیتهای ایشان داشت، اما امام با شجاعت در برابر فشارها ایستادگی کردند . |
پرسشها و نکتههای کلیدی
هدف رژیم از تبعید به نجف، منزوی کردن امام و قطع ارتباط ایشان با مردم بود . اما نجف به دلیل جایگاه علمی و مذهبی، به محلی برای تقویت و تبلیغ اندیشههای امام تبدیل شد. امام با استفاده از فضای علمی آن شهر، به پیریزی نظری انقلاب پرداختند و از آنجا با ارسال پیام، مردم ایران را هدایت کردند. به تعبیری، رژیم با این کار، زمینه آشنایی بیشتر مردم با اندیشههای ناب امام را فراهم آورد.
خیر، نهتنها متوقف نکردند، بلکه با جدیت بیشتری ادامه دادند. درست مانند دانشآموزی که در روزهای تعطیل یا زمانی که مجبور به غیبت از مدرسه است، درسهایش را با دقت بیشتری میخواند تا عقب نماند. ایشان با تدریس و تربیت شاگردان، ارسال بیانیه و ارتباط با مبارزان، مبارزه را در ابعاد فکری و سیاسی ادامه دادند .
این کتاب، نقشه راه حکومت اسلامی را ترسیم میکند. همانطور که برای ساختن یک خانه به یک نقشه دقیق نیاز داریم، برای تشکیل یک حکومت اسلامی نیز به یک برنامه و الگوی مشخص نیاز بود. «ولایت فقیه» این برنامه را به طور کامل و مستدل ارائه میداد و به مردم نشان میداد که پس از پیروزی انقلاب، چه نوع حکومتی میتوانند داشته باشند. این کتاب، یکی از مهمترین دستاوردهای فکری دوران تبعید بود.
از نجف تا نوفل لوشاتو، هدایت جهانی
امام پس از ۱۳ سال اقامت در نجف، با تشدید فشارهای رژیم بعثی عراق و هماهنگی با شاه، مجبور به ترک این شهر شدند. ایشان ابتدا قصد رفتن به کویت را داشتند، اما دولت کویت با فشار شاه، از ورود ایشان جلوگیری کرد . بنابراین در مهر ماه ۱۳۵۷ راهی پاریس (نوفل لوشاتو) شدند. این کوچ اجباری نیز یک فرصت بزرگ دیگر بود. در پاریس که مرکز رسانههای جهان بود، صدای امام به گوش جهانیان رسید .
ایشان در این دوران با مصاحبه با خبرنگاران مختلف، اهداف نهضت اسلامی را برای جهانیان تبیین کردند. جالب است بدانید که فرانسه برخلاف عراق، به ایشان اجازه فعالیت سیاسی داد و نوفل لوشاتو به مرکز خبری مهمی تبدیل شد . این موضوع نشان میدهد که گاهی یک مشکل و محدودیت، میتواند به فرصتی بزرگ برای پیشبرد اهداف تبدیل شود و این یکی از درسهای بزرگ این دوران برای یک دانشآموز است که نباید در برابر مشکلات تسلیم شد.
دوران تبعید امام خمینی، نماد استقامت و نترسیدن از دوری است. امام با وجود سالها فاصله از وطن، هرگز از هدف خود دست نکشید و با استفاده از ابزارهای گوناگون، نهضت اسلامی را به پیروزی رساند. این واقعه به ما میآموزد که با ایمان، تلاش و برنامهریزی، میتوان بر هر مشکلی فائق آمد و برای رسیدن به هدف، از هیچ کوششی دریغ نکرد. قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و تداوم آن در دوران تبعید، نشان از عزمی راسخ داشت که سرانجام به پیروزی انقلاب اسلامی انجامید .
