اجزای ویژه مسجد در ماکتسازی
گنبد و پایهٔ گنبد؛ کلاههای زیبای مسجد
گنبد یکی از مهمترین بخشهای هر مسجد است که بالای قسمت اصلی بنا قرار میگیرد و مانند یک کلاه بزرگ، آن را میپوشاند. در ماکتسازی، گنبد را معمولاً با استفاده از کاغذ، گِل یا پلاستیک میسازند. پایهٔ گنبد، همان بخش زیرین آن است که گنبد روی آن قرار میگیرد و مانند یک حلقهٔ ضخیم دور تا دور زیر گنبد دیده میشود. در نقشهٔ پلان، جای پایهٔ گنبد به صورت یک دایره یا چندضلعی مشخص شده است و در نمای ساختمان، ارتفاع و شکل آن را میتوان دید.
برای ساخت درست گنبد در ماکت، باید به شعاع و ارتفاع آن دقت کنید. معمولاً گنبدها به شکل نیمکره یا پیازی هستند. در ماکتهایی که برای مدرسه درست میشوند، از یک بادکنک کوچک یا کاسهٔ پلاستیکی برای قالبگیری گنبد استفاده میشود. بهتر است پیش از ساخت، در پلان اندازهٔ دقیق گنبد را با ماکت هماهنگ کنید تا گنبد نه خیلی بزرگ باشد و نه خیلی کوچک. پایهٔ گنبد هم باید محکم و همسطح با دیوارهای زیرین ساخته شود تا گنبد به خوبی روی آن قرار بگیرد.
مناره و هرم مناره؛ برجهای بلند مسجد
منارهها برجهای باریک و بلندی هستند که در گوشههای مسجد ساخته میشوند و از دور، مسجد را قابل شناسایی میکنند. بالای هر مناره، بخشی به نام هرم مناره قرار دارد که مثل یک کلاهک کوچک روی مناره دیده میشود. در ماکت، منارهها را با لولههای مقوایی یا چوبهای باریک میسازند و هرم مناره را به صورت یک مخروط یا هرم کوچک در بالای آن میچسبانند.
بر اساس نقشهٔ نما، ارتفاع مناره و اندازهٔ هرم آن مشخص است. گاهی در نما، خطهایی برای نشان دادن تزئینات مناره کشیده شده است که در ماکت میتوانید با نوارهای باریک کاغذ آنها را بسازید. اگر مسجد شما دو مناره دارد، حتماً باید هر دو را به یک اندازه و با یک شکل بسازید تا تقارن ماکت حفظ شود. برای محکم کردن مناره در ماکت، پایهٔ آن را پهنتر در نظر بگیرید یا از خمیر یا گچ برای ثابت کردن آن روی پایهٔ ماکت استفاده کنید.
طاقنما در ماکت و تفاوت آن با گنبد و مناره
طاقنما یکی دیگر از بخشهای مهم در نمای مسجد است که به شکل یک طاق یا قوس در دیوارها دیده میشود. برخلاف گنبد که بالای ساختمان قرار میگیرد و مناره که برجی باریک است، طاقنما روی سطح دیوارها ساخته میشود و مانند یک پنجرهٔ بزرگ یا ورودی به نظر میرسد. در ماکت، طاقنما را با بریدن یک قوس روی مقوا و قرار دادن آن روی دیوار درست میکنند.
برای ساخت طاقنما، ابتدا در پلان جای آن را پیدا کنید. سپس در نمای مسجد، شکل دقیق قوس (مثل قوس هلالی یا تیزهدار) را ببینید و آن را روی مقوا بکشید. پس از برش، طاقنما را در جای خود روی دیوار ماکت بچسبانید. گاهی برای زیباتر شدن، دور طاقنما را با خطهای نازک یا نوارهای کاغذی تزئین میکنند که این کار هم از روی نما الگو برداری میشود.
پرسش: چرا در برخی ماکتها گنبد به شکل نیمکره و در برخی دیگر به شکل پیازی است؟
پاسخ: شکل گنبد به معماری منطقه و دورهٔ ساخت مسجد بستگی دارد. در ماکتسازی، باید دقیقاً همان شکلی را بسازید که در نمای مسجد دیده میشود. گنبد پیازی بیشتر در مسجدهای دورهٔ صفوی دیده میشود و گنبد نیمکره در مسجدهای سادهتر. بنابراین پیش از ساخت، به نما خوب نگاه کنید.
پرسش: آیا هرم مناره همان گنبد کوچک بالای مناره است؟
پاسخ: بله، هرم مناره درست همان بخش بالایی مناره است که مانند یک کلاهک مخروطی یا هرمی روی آن قرار میگیرد. اما با گنبد اصلی مسجد تفاوت دارد؛ زیرا گنبد روی بخش اصلی بنا ساخته میشود، در حالی که هرم مناره فقط روی نوک مناره قرار میگیرد و بسیار کوچکتر است.
پرسش: اگر در پلان، جای طاقنما مشخص نباشد، چه کار کنیم؟
پاسخ: در برخی نقشهها، طاقنماها فقط در نمای ساختمان نشان داده شدهاند و در پلان ممکن است به صورت خطچین یا بدون جزئیات باشند. در این حالت، باید از روی نما، تعداد و جای طاقنماها را حدس بزنید و آنها را متناسب با اندازهٔ دیوارها در ماکت قرار دهید. معمولاً طاقنماها در ورودیها و پنجرههای بزرگ دیده میشوند.
مقایسهٔ اجزای ویژه در پلان و نما
| جزء ویژه | شکل در پلان | شکل در نما | کاربرد در ماکت |
|---|---|---|---|
| گنبد | دایره یا چندضلعی | نیمکره یا پیازی | پوشاندن بخش اصلی |
| پایهٔ گنبد | حلقه یا استوانه | نوار پهن زیر گنبد | نگهداشتن گنبد |
| مناره | دایره کوچک | برج باریک بلند | نشان دادن ارتفاع |
| هرم مناره | مثلث یا مخروط | کلاهک نوکتیز | تکمیل نمای مناره |
| طاقنما | خطچین یا قوس | قوس روی دیوار | تزئین دیوارها |
