اضافه وزن و چاقی؛ وقتی ترازو بیشتر از حد معمول را نشان میدهد
شاخص تودهٔ بدنی چیست و چه چیزی را نشان میدهد؟
شاخص تودهٔ بدنی عددی است که از تقسیم وزن (به کیلوگرم) بر مجذور قد (به متر) به دست میآید. این عدد نشان میدهد که وزن شما نسبت به قدتان در چه وضعیتی قرار دارد. برای نوجوانان، این عدد با جدولهای مخصوص سن و جنس مقایسه میشود. اگر شاخص تودهٔ بدنی شما بالاتر از صدک نود و پنجم باشد، در گروه چاقی قرار میگیرید و اگر بین صدک هشتاد و پنجم تا نود و پنجم باشید، اضافه وزن دارید.
عوامل زیادی در اضافه وزن نقش دارند: خوردن غذاهای پرچرب و شیرین، کمبود تحرک، نشستن طولانی پشت میز یا صفحهٔ نمایش، و حتی برخی از عادتهای خانوادگی. بسیاری از دانشآموزان به جای خوردن میوه و سبزی، سراغ خوراکیهای بستهبندی شده یا نوشیدنیهای قندی میروند که کالری بالایی دارند ولی مواد مغذی کمی به بدن میرسانند.
| وضعیت وزن | محدودهٔ شاخص تودهٔ بدنی | خطرهای احتمالی |
|---|---|---|
| کموزن | کمتر از صدک پنجم | ضعف سیستم ایمنی، خستگی زودهنگام |
| طبیعی | صدک پنجم تا هشتاد و پنجم | خطر کمترین میزان برای بیماریهای مرتبط |
| اضافه وزن | صدک هشتاد و پنجم تا نود و پنجم | افزایش خطر فشار خون و دیابت |
| چاقی | بالاتر از صدک نود و پنجم | بیماریهای قلبی، کبد چرب، مشکلات تنفسی |
چگونه اضافه وزن در زندگی روزمرهٔ دانشآموز تأثیر میگذارد؟
تصور کنید صبح برای رفتن به مدرسه از خواب بیدار میشوید. اگر اضافه وزن داشته باشید، ممکن است از همان اول روز احساس خستگی کنید. در زنگ ورزش، وقتی بچهها مسابقهٔ دو میدهند، شما زودتر از همه نفستان بند میآید و نمیتوانید به خوبی بدوید. در کلاس هم وقتی مجبورید طولانی پشت میز بنشینید، کمر و زانوهایتان درد میگیرد.
یک مثال ملموس دیگر: فرض کنید برای خرید به بازار میروید. فروشنده به شما یک نوشابهٔ بزرگ تعارف میکند. یک نوشابهٔ معمولی حدود ۱۵۰ کالری دارد، در حالی که یک نوشابهٔ بزرگ ممکن است تا ۳۰۰ کالری یا بیشتر داشته باشد. اگر هر روز چنین نوشیدنیای بنوشید، در پایان یک ماه حدود ۹۰۰۰ کالری اضافه دریافت کردهاید که تقریباً معادل ۱ کیلوگرم چربی است! به جای آن، یک لیوان آب یا دوغ کمنمک بنوشید تا هم تشنگی برطرف شود و هم کالری اضافه به بدنتان نرسد.
پرسش و پاسخهای چالشی دربارهٔ اضافه وزن
خیر. گاهی ممکن است وزن یک ورزشکار به خاطر عضلههای قویاش بیشتر باشد، در حالی که چربی اضافی ندارد. بنابراین باید شاخص تودهٔ بدنی را همراه با دیگر نشانهها مانند دور کمر و درصد چربی بدن در نظر گرفت. برای نوجوانان، پزشک با استفاده از جدولهای رشد، وضعیت را دقیقتر بررسی میکند.
در دوران نوجوانی، بدن دستخوش تغییرات هورمونی زیادی میشود. این تغییرات میتوانند بر اشتها، الگوی خواب و نحوهٔ ذخیرهسازی چربی تأثیر بگذارند. از سوی دیگر، بسیاری از نوجوانان به خاطر مدرسه و درس خواندن، زمان کمتری برای فعالیت بدنی دارند و بیشتر وقت خود را به صورت نشسته میگذرانند.
اضافه وزن فقط یک مسئلهٔ ظاهری نیست. این وضعیت به تدریج فشار بر قلب و عروق را زیاد میکند، خطر ابتلا به دیابت نوع دو را افزایش میدهد، به مفاصل آسیب میزند و حتی میتواند روی خلق و خو و اعتماد به نفس تأثیر منفی بگذارد. خوشبختانه با تغییر عادتهای غذایی و افزایش تحرک، میتوان این خطرها را کاهش داد.