ابزارهای دیوارچینی؛ از کمچه تا شاقول
ابزارهای اصلی دیوارچینی را بهتر بشناسیم
ابزارهای دیوارچینی را میتوان به چند دسته تقسیم کرد: ابزارهای اندازهگیری، ابزارهای صافکاری و ابزارهای برش و فرمدهی. هر کدام از این ابزارها نقش ویژهای در ساختن یک دیوار دارند.
کمچه یا ماله، مهمترین ابزار دستی یک بناست. این وسیله برای برداشتن ملات و پخش کردن آن روی ردیف آجرها استفاده میشود. کمچه مانند قاشق بزرگی است که در آشپزخانه برای هم زدن خوراک به کار میرود، با این تفاوت که کار آن پخش کردن ملات روی آجر است.
تراز و شمشهی آهنی برای صاف بودن دیوار به کار میروند. تراز مانند یک خطکش است که درون آن یک حباب کوچک قرار دارد. وقتی حباب در وسط قرار بگیرد، یعنی سطح کاملاً افقی یا عمودی است. شمشهی آهنی هم یک میلهی فلزی صاف و بلند است که برای بررسی صافی سطح دیوار از آن استفاده میکنند.
شاقول یک وزنهی آهنی است که به نخ آویزان میشود. این ابزار به بنّا کمک میکند تا دیوار را کاملاً عمودی بسازد. اگر دیوار کج باشد، شاقول نشان میدهد که چند سانتیمتر انحراف دارد.
شمشهی ملات برای صاف کردن ملات اضافی روی دیوار به کار میرود. این ابزار مانند یک کاردک بزرگ است که بنّا با آن ملاتِ روی آجرها را یکدست میکند.
کاربرد این ابزارها در زندگی روزمره
شاید فکر کنید دیوارچینی فقط کار بنّاهاست، اما این ابزارها در زندگی روزمرهی ما هم کاربرد دارند. مثلاً وقتی میخواهید یک قفسهی کتاب روی دیوار نصب کنید، حتماً به یک تراز نیاز دارید تا قفسه را صاف ببندید. یا وقتی میخواهید یک تابلو را آویزان کنید، از یک نخ آویزان (مثل شاقول) استفاده میکنید تا بفهمید تابلو کج آویزان نشود.
همچنین اگر در مدرسه یا خانه، یک دیوار آجری را مشاهده کنید، میتوانید با نگاه کردن به بندکشی دیوار (همان خطهای سفید ملات بین آجرها) بفهمید که بنّا چقدر از شمشهی ملات برای یکدست کردن آنها استفاده کرده است. حتی وقتی در حیاط مدرسه خطکشی میکنید تا زمین بازی بسازید، در واقع از روشی شبیه به ریسمان کار استفاده میکنید!
چالشهای مفهومی در مورد ابزارهای دیوارچینی
پرسش ۱: چرا بنّا هم از تراز و هم از شاقول استفاده میکند؟
پاسخ: تراز برای کنترل افقی بودن ردیف آجرها و شاقول برای کنترل عمودی بودن دیوار به کار میرود. یک دیوار خوب باید هم از نظر افقی و هم از نظر عمودی کاملاً صاف و دقیق باشد، درست مثل یک دفتر مشق که خطهای آن باید هم افقی باشند و هم عمودی.
پرسش ۲: فرق کمچه با شمشهی ملات چیست؟
پاسخ: کمچه برای برداشتن ملات از ظرف و پخش آن روی آجرها است، اما شمشهی ملات برای صاف و یکدست کردن ملاتِ اضافی روی دیوار به کار میرود. مثل این میماند که در آشپزخانه هم از قاشق برای ریختن خوراک در بشقاب استفاده میکنید و هم از پشت قاشق برای صاف کردن روی آن!
پرسش ۳: چرا به ریسمان کار نیاز داریم؟ مگر متر کافی نیست؟
پاسخ: متر فقط طول را اندازه میگیرد، اما ریسمان کار یک خط مستقیم و بلند ایجاد میکند که بنّا میتواند ردیف اول آجرها را دقیقاً روی آن بچیند. این کار مانند کشیدن یک خط با خطکش بلند روی کاغذ است تا حروف را منظم بنویسیم.
جمعبندی
ابزارهای دیوارچینی هرکدام نقش ویژهای در ساخت یک دیوار محکم و زیبا دارند. از کمچه برای ملاتریزی، تراز و شاقول برای صافکاری، تیشه برای برش، متر و ریسمان کار برای اندازهگیری و شمشههای آهنی و ملاتی برای یکدستسازی استفاده میشود. با شناخت این ابزارها، میتوانیم ساختمانهای اطراف خود را بهتر درک کنیم و حتی در کارهای سادهی خانه از آنها الهام بگیریم.