لامپ و سرپیچ
لامپ و سرپیچ چگونه کار میکنند؟
لامپ وسیلهای است که انرژی برق را به نور تبدیل میکند. درون لامپ، یک رشتهٔ نازک از جنس تنگستن وجود دارد که هنگام عبور جریان برق، گرم شده و نور تولید میکند. این رشته درون یک حباب شیشهای قرار دارد که یا خالی از هوا است یا با گازهای خاصی پر شده تا رشته داغ نشکند.
سرپیچ، قطعهٔ فلزی یا پلاستیکی پایین لامپ است که لامپ را به مدار برق متصل میکند. این قطعه دارای دو بخش اصلی است: یک بخش که با سیم فاز (سیم برقدار) و بخش دیگر که با سیم نول (سیم برگشت) در ارتباط است. وقتی لامپ را درون حباب (سرپیچ دیواری) میپیچانید، این دو بخش به دو قسمت متفاوت مدار وصل میشوند و جریان برق از لامپ عبور میکند.
انواع لامپ در زندگی روزمره
در خانهها و مدرسهها، انواع مختلفی از لامپها را میبینیم. هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند. در جدول زیر، سه نوع رایج لامپ را با هم مقایسه کردهایم:
| نوع لامپ | ویژگیها | کاربرد |
|---|---|---|
| رشتهای (کلاسیک) | نور گرم، مصرف برق زیاد، عمر کوتاه | آباژور، یخچال، چراغهای تزئینی |
| کممصرف (فلورسنت فشرده) | نور سفید، مصرف برق کمتر، عمر متوسط | راهرو، سرویسبهداشتی، حیاط |
| الایدی (دیود نورافشان) | نور خنک، مصرف برق بسیار کم، عمر بسیار زیاد | چراغهای سقفی، چراغقوه، صفحهنمایش |
برای نمونه، وقتی صبح برای مدرسه آماده میشوید، ممکن است از لامپ کممصرف سرویسبهداشتی استفاده کنید. در کلاس درس، اغلب از لامپهای الایدی سقفی استفاده میشود که نور یکنواخت و روشنی دارند.
چالشهای مفهومی دربارهٔ لامپ و سرپیچ
چرا گاهی لامپ چشمک میزند؟
این اتفاق معمولاً به خاطر اتصال ناقص سرپیچ یا نوسان ولتاژ برق است. اگر سرپیچ به خوبی درون حباب بسته نشود، جریان برق به طور پیوسته عبور نمیکند و لامپ چشمک میزند. همچنین، اگر چند وسیلهٔ پرمصرف همزمان روشن باشند، فشار روی مدار برق زیاد شده و باعث نوسان ولتاژ میشود.
چرا نباید لامپ را با دست خیس عوض کرد؟
آب رسانای خوبی برای جریان برق است. اگر دستتان خیس باشد و به بخش فلزی سرپیچ (که ممکن است برقدار باشد) دست بزنید، جریان برق از بدن شما عبور میکند و باعث شوک الکتریکی میشود. همیشه پیش از تعویض لامپ، کلید مدار را خاموش کنید و دستانتان را خشک کنید.
چرا لامپهای قدیمی داغ میشوند، اما الایدیها نه؟
در لامپهای رشتهای، بیشتر انرژی برق به جای نور، به گرما تبدیل میشود (حدود ۹۰ درصد). اما در لامپهای الایدی، انرژی بسیار کارآمدتر به نور تبدیل میشود و گرمای کمتری تولید میشود. به همین دلیل، الایدیها برای محیط زیست و قبض برق بهتر هستند.