برقگرفتگی؛ سفری خطرناک در بدن انسان
برق چگونه وارد بدن میشود؟
وقتی بدن انسان با یک منبع برق تماس پیدا میکند، جریان الکتریکی از نقطهٔ ورود به سمت نقطهٔ خروج حرکت میکند. بدن انسان مانند یک رسانا (هادی) رفتار میکند، چون حدود ۷۰ درصد آن از آب تشکیل شده است. این جریان میتواند از راههای مختلفی وارد بدن شود:
- تماس مستقیم با سیم برق: مثلاً وقتی یک سیم لخت را لمس میکنید.
- تماس با وسایل برقی معیوب: مانند یک سشوار یا پریز که اتصالی دارد.
- برق گرفتگی از طریق آب: آب رسانای خوبی برای برق است، پس ایستادن در آب هنگام استفاده از وسایل برقی بسیار خطرناک است.
شدت آسیبی که برق به بدن میرساند، به سه عامل اصلی بستگی دارد: ولتاژ (فشار برق)، شدت جریان (میزان برق عبوری) و مدت زمان تماس. هرچه ولتاژ و شدت جریان بیشتر باشد و تماس طولانیتر ادامه پیدا کند، خطر بیشتری جان انسان را تهدید میکند.
| میزان جریان (میلیآمپر) | اثر بر بدن انسان |
|---|---|
| کمتر از ۱ | احساس گزگز خفیف، معمولاً بیخطر |
| ۱ تا ۵ | انقباض عضلانی، احساس درد و بیحسی |
| ۵ تا ۱۵ | انقباض شدید عضلات، فرد نمیتواند دست خود را از منبع برق جدا کند |
| بیشتر از ۱۵ | ایست قلبی، سوختگی شدید و احتمال مرگ |
برقگرفتگی در زندگی روزمره؛ یک مثال واقعی
فرض کنید در حال تماشای تلویزیون هستید که ناگهان صدای جرقه از پریز دیوار میشنوید. اگر با دست مرطوب به پریز دست بزنید، ممکن است برقگرفته شوید. دلیلش این است که آب روی پوست، مقاومت بدن را کم میکند و جریان برق راحتتر از بدن عبور میکند. یا مثلاً وقتی یک سیمکشی قدیمی در خانهتان فرسوده شده است، لمس آن میتواند باعث عبور جریان از دست شما و ایجاد سوختگی شود. حتی در مدرسه، اگر پایهٔ یک میز برقی شکسته باشد و سیمهای آن نمایان شوند، تماس با آن میتواند خطرناک باشد.
به خاطر داشته باشید که برقگرفتگی فقط به سوختگی پوست ختم نمیشود. جریان برق میتواند به اعصاب، ماهیچهها و حتی مغز آسیب بزند. بعضی از افراد پس از برقگرفتگی دچار مشکلات تنفسی یا ضربان قلب نامنظم میشوند. پس بهترین کار، پیشگیری است: هرگز با دست خیس به وسایل برقی دست نزنید، از پریزهای دارای محافظ استفاده کنید و سیمهای فرسوده را تعویض کنید.
سه پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ برقگرفتگی
پرسش: آیا برق شهری (۲۲۰ ولت) همیشه کشنده است؟
پاسخ: نه، لزوماً کشنده نیست، اما بسیار خطرناک است. اگر جریان از مسیرهای حیاتی بدن مثل قلب یا مغز عبور کند، حتی جریان کم هم میتواند کشنده باشد. همچنین مدت زمان تماس بسیار مهم است؛ هرچه تماس طولانیتر باشد، آسیب بیشتر است.
پرسش: چرا پرندگان روی سیمهای برق بدون آسیب مینشینند؟
پاسخ: چون پرنده فقط با یک سیم تماس دارد و جریان برق برای عبور از بدنش به یک مسیر بسته نیاز دارد. برای اینکه برق از بدن عبور کند، باید یک نقطهٔ ورود و یک نقطهٔ خروج وجود داشته باشد. پرنده که روی یک سیم ایستاده، چنین مسیری ندارد، مگر اینکه همزمان با سیم دیگر یا زمین تماس پیدا کند.
پرسش: اگر کسی برقگرفت، چکار باید بکنیم؟
پاسخ: اولین کار این است که منبع برق را قطع کنیم (مثلاً فیوز را بکشیم یا دوشاخه را از پریز درآوریم). هرگز با دست خالی به فرد برقگرفته دست نزنید، چون ممکن است خودتان هم برقگرفته شوید. اگر تنفس یا ضربان قلب او قطع شده بود، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید و در صورت آشنایی با احیای قلبی-ریوی، اقدام کنید.
نکتهٔ پایانی
برقگرفتگی یکی از خطرهای جدی در خانه و محیط اطراف ماست. با شناخت عوامل مؤثر در برقگرفتگی (ولتاژ، شدت جریان و مسیر عبور) و رعایت نکات ایمنی ساده، میتوانیم از بسیاری از حوادث ناگوار جلوگیری کنیم. همیشه به یاد داشته باشید که برق، اگرچه مفید است، اما اگر بیاحتیاطی کنیم، میتواند به یک دشمن خطرناک تبدیل شود. پس با آگاهی و دقت، از خود و اطرافیانمان محافظت کنیم.
