بیابانهای آتاکاما و نوادا؛ دو سرزمین خشک در دو سوی جهان
آشنایی با بیابان آتاکاما و نوادا
بیابان آتاکاما در کشور شیلی، در غرب آمریکای جنوبی قرار گرفته است. این بیابان به دلیل قرارگیری بین رشتهکوههای آند و اقیانوس آرام، یکی از خشکترین نقاط کرهٔ زمین به شمار میرود. در برخی از بخشهای آن، سالها باران نمیبارد و همین موضوع باعث شده تا سطح آن شبیه به کرهٔ مریخ شود. دانشمندان برای شبیهسازی شرایط مریخ، گاهی به این بیابان سفر میکنند.
از سوی دیگر، بیابان نوادا در آمریکای شمالی و بیشتر در ایالت نوادا واقع شده است. این بیابان گرم و خشک، بخشی از منطقهٔ بزرگی به نام «حوضه و دشت» است. برخلاف آتاکاما، نوادا زمستانهای سردی دارد و در برخی نقاط آن برف میبارد. اما تابستانهای آن بسیار داغ و سوزان است، طوری که دمای هوا گاهی از ۴۰ درجهٔ سانتیگراد هم فراتر میرود.
برای اینکه بهتر تفاوت این دو بیابان را درک کنید، میتوانید به این مثال فکر کنید: فرض کنید یک روز گرم تابستان، پشت کولر آبی نشستهاید و هوای خشک و گرم به صورت شما میخورد. این حس تا حدی شبیه به آبوهوای بیابان نوادا در گرمترین روزهایش است. اما بیابان آتاکاما مانند روزهای بسیار گرم و بیباران کویر مرکزی ایران است، با این تفاوت که در آتاکاما ممکن است چندین سال حتی یک قطره باران هم نبارد!
مقایسهٔ آبوهوا و شرایط زیستی
هر دو بیابان آبوهوای گرم و خشک دارند، اما تفاوتهای مهمی بین آنها وجود دارد. در جدول زیر میتوانید این تفاوتها را به سادگی ببینید:
| ویژگی | بیابان آتاکاما | بیابان نوادا |
|---|---|---|
| میانگین بارندگی سالانه | کمتر از ۱ میلیمتر | حدود ۲۰۰ میلیمتر |
| دمای میانگین تابستان | ۱۸ تا ۲۵ درجه | ۳۵ تا ۴۵ درجه |
| دمای میانگین زمستان | حدود ۱۵ درجه | زیر صفر در برخی نقاط |
| تنوع جانوری و گیاهی | بسیار کم (باکتریها و کاکتوسهای ویژه) | متوسط (بوتهها، مارمولکها، عقابها) |
همانطور که میبینید، آتاکاما بسیار خشکتر از نوادا است و تنوع زیستی کمتری دارد. در نوادا، با وجود گرمای شدید، برخی گیاهان و جانوران توانستهاند خود را با شرایط سخت وفق دهند، مانند بوتههای مقاوم به خشکی که ریشههای بلندی برای جذب آب از عمق زمین دارند.
کاربردهای علمی و زندگی روزمره
شاید برایتان جالب باشد که بدانید بیابانها فقط جایگاه شنهای داغ نیستند. بیابان آتاکاما به دلیل آسمان بسیار صاف و کمنور، یکی از بهترین مکانهای جهان برای رصد ستارگان است. بسیاری از رصدخانههای بزرگ نجومی در این منطقه ساخته شدهاند. از سوی دیگر، بیابان نوادا میزبان شهر معروف لاسوگاس است که به خاطر هتلها و مراکز تفریحی بزرگش شناخته میشود.
حالا بیایید یک مثال از زندگی خودمان بزنیم: فرض کنید یک شب تابستان، برای تماشای آسمان پرستاره به یک منطقهٔ دور از شهر میروید. اگر در جایی باشید که هوا کاملاً صاف و بدون گردوغبار باشد، میتوانید کهکشان راهشیری را به خوبی ببینید. رصدخانههای آتاکاما هم دقیقاً از همین ویژگی استفاده میکنند. همچنین بیابان نوادا به خاطر زمینهای صاف و خشک، محل مناسبی برای آزمایش خودروهای سریع و حتی پهپادهای نظامی است.
شاید با خود بگویید که این بیابانها به ما چه ربطی دارند؟ جالب است بدانید که بسیاری از فناوریهای مربوط به صرفهجویی در مصرف آب، ابتدا در مناطق بیابانی آزمایش شدهاند. مثلاً روشهای آبیاری قطرهای که در باغچهٔ خانهٔ بعضی از ما استفاده میشود، الگوبرداری از روشهای کشاورزی در بیابانهاست.
پرسش: آیا در بیابان آتاکاما هم برف میبارد؟
پاسخ: بله، اما فقط در ارتفاعات بالای رشتهکوههای آند که حاشیهٔ این بیابان هستند. در خود بیابان، برف تقریباً دیده نمیشود.
پرسش: چرا بیابان نوادا با وجود خشکی، جمعیت بیشتری دارد؟
پاسخ: به دلیل نزدیکی به منابع آب زیرزمینی و وجود شهرهایی مانند لاسوگاس که از آب رودخانهٔ کلرادو استفاده میکنند. همچنین این منطقه از راههای ارتباطی مهمی برخوردار است.
پرسش: آیا در این بیابانها هم معدن وجود دارد؟
پاسخ: بله، بیابان آتاکاما دارای معادن بزرگ مس و لیتیوم است. لیتیوم مادهای است که در باتری گوشیهای همراه و خودروهای برقی به کار میرود. بیابان نوادا نیز معادن طلا و نقره دارد.
نکتهٔ پایانی: بیابانهای آتاکاما و نوادا هرچند هر دو گرم و خشک هستند، اما تفاوتهای زیادی در میزان بارندگی، دما و تنوع زیستی دارند. آتاکاما خشکترین نقطهٔ زمین و نوادا نمونهای از بیابانهای با زمستانهای سرد است. درک این تفاوتها به ما کمک میکند تا بهتر بفهمیم که آبوهوا چگونه میتواند شکل زندگی انسانها و دیگر جانداران را تغییر دهد. پس دفعهٔ بعد که یک روز گرم تابستان را تجربه کردید، به یاد بیاورید که در گوشهای از جهان، بیابانهایی وجود دارند که گرما و خشکی آنها بسیار فراتر از تصور ماست.
