عوامل مؤثر بر مرگومیر و افزایش جمعیت
چهار عامل اصلی کاهش مرگومیر
بهداشت: وقتی دستهای خود را با آب و صابون میشویید، از ورود میکروبها به بدن جلوگیری میکنید. در گذشته، بسیاری از مردم به خاطر نداشتن آب آشامیدنی سالم، دچار بیماری میشدند. امروزه با ساختن شبکهٔ لولهکشی و تأمین آب پاک، مرگومیر ناشی از بیماریهای گوارشی بسیار کم شده است. همچنین دفع بهداشتی زباله و فاضلاب، محیط زندگی را برای رشد میکروبها ناامن میکند.
تغذیه: وقتی میوه و سبزی تازه میخورید، ویتامینها و مواد معدنی موردنیاز بدن را دریافت میکنید. کودکی که غذای کافی و مقوی میخورد، در برابر بیماریها مقاومت بیشتری دارد. در قدیم، بسیاری از کودکان به دلیل سوءتغذیه جان خود را از دست میدادند، اما امروزه با آگاهی از هرم غذایی و مصرف مواد مغذی، این مشکل تا حد زیادی حل شده است.
پزشکی: تصور کنید اگر واکسن آنفلوآنزا وجود نداشت، هر سال تعداد زیادی از مردم به این بیماری مبتلا میشدند. واکسنها مثل یک سپاه دفاعی در بدن شما عمل میکنند. همچنین آنتیبیوتیکها (داروهای ضدباکتری) عفونتهای سادهٔ گلو و گوش را درمان میکنند. پیشرفت پزشکی باعث شده که بیماریهایی مانند سرخک و سل که روزگاری مرگآور بودند، به راحتی درمان شوند.
کشاورزی: کشاورزی مدرن با استفاده از روشهای نوین آبیاری، بذرهای اصلاحشده و کودهای مناسب، محصولات بیشتری تولید میکند. وقتی گندم و برنج و حبوبات به وفور در دسترس باشند، مردم گرسنه نمیمانند. گرسنگی طولانیمدت باعث تضعیف سیستم ایمنی و در نهایت مرگ میشود. پس کشاورزی پیشرفته مستقیماً با افزایش جمعیت ارتباط دارد.
عوامل کاهشدهندهٔ جمعیت در زندگی روزمره
گاهی عواملی باعث میشوند که جمعیت یک منطقه به سرعت کم شود. مهمترین این عوامل عبارتند از:
| عامل کاهشدهنده | مثال ملموس برای دانشآموز | تأثیر بر جمعیت |
|---|---|---|
| قحطی | خشکسالی و از بین رفتن مزارع گندم و جو | مرگ بر اثر گرسنگی و سوءتغذیه |
| بیماری واگیردار | همهگیری آنفلوآنزا یا وبا در یک منطقه | مرگ سریع و گستردهٔ بیماران |
| جنگ و درگیری | آوارگی و نرسیدن دارو و غذا به مردم | تلفات مستقیم و غیرمستقیم انسانی |
شاید برایتان جالب باشد که در زمانهای قدیم، یک بیماری ساده مثل اسهال خونی میتوانست جان بسیاری از کودکان را بگیرد. اما امروزه با رعایت بهداشت و دسترسی به پزشک، چنین اتفاقاتی به ندرت رخ میدهد. به همین دلیل است که جمعیت شهرها و روستاها به مرور زمان افزایش پیدا کرده است.
پرسش و پاسخ چالشی
پرسش: اگر پزشکی پیشرفت کرده، چرا هنوز بعضیها میمیرند؟
پاسخ: همهٔ بیماریها هنوز درمان کامل ندارند. همچنین برخی افراد به دلیل فقر یا دوری از مراکز درمانی، به موقع به پزشک نمیرسند. بعضی بیماریها مثل سرطان و بیماریهای قلبی پیچیدهاند و درمان آنها صددرصد نیست. اما نسبت به صد سال پیش، خیلی بیشتر از مرگومیر کاسته شده است.
پرسش: چرا در بعضی کشورها جمعیت کم میشود؟
پاسخ: گاهی جنگ یا خشکسالی باعث میشود مردم از خانههای خود فرار کنند و به کشورهای دیگر بروند. همچنین اگر نرخ زادوولد پایین بیاید و مرگومیر هم کنترل شود، جمعیت پیر میشود و به مرور کم میگردد. در برخی مناطق، بیماریهای واگیردار جدید نیز میتوانند جمعیت را کاهش دهند.
پرسش: آیا افزایش جمعیت همیشه خوب است؟
پاسخ: نه لزوماً. اگر جمعیت زیاد شود اما منابع غذایی، آب و شغل به اندازهٔ کافی نباشد، مشکلاتی مانند فقر و گرسنگی به وجود میآید. بنابراین تعادل بین جمعیت و منابع بسیار مهم است. کشورها باید برنامهریزی کنند تا هم مردم سالم بمانند و هم منابع کافی برای همه وجود داشته باشد.
جمعبندی
در این مقاله دیدیم که چهار عامل بهداشت، تغذیه، پزشکی و کشاورزی مثل چهار پایهٔ یک ساختمان، جمعیت را محکم و پایدار نگه میدارند. در مقابل، قحطی و بیماریهای واگیردار میتوانند مانند یک طوفان، جمعیت را کاهش دهند. هر یک از ما با رعایت بهداشت فردی، تغذیهٔ سالم و مراجعه به موقع به پزشک، در افزایش سلامت و پایداری جمعیت کشور خود سهیم هستیم. همچنین آگاهی از خطرات قحطی و بیماری به ما کمک میکند تا برای پیشگیری از آنها تلاش کنیم. به یاد داشته باشیم که جمعیت یک کشور، سرمایهٔ اصلی آن است و حفظ آن وظیفهٔ همهٔ ماست.