جنگلهای بارانی استوایی: زیستبومی گرم، مرطوب و پربارش در نزدیکی خط استوا
ویژگیهای اصلی جنگلهای بارانی استوایی
جنگلهای بارانی استوایی در مناطقی از زمین قرار دارند که خط استوا از آنها میگذرد. به همین دلیل هوا در این منطقه همیشه گرم است و دمای آن در طول سال تغییر چندانی نمیکند. میانگین دما در این جنگلها حدود ۲۵ تا ۲۷ درجهٔ سانتیگراد است. بارندگی در این جنگلها بسیار زیاد است و سالانه بیش از ۲۰۰۰ میلیمتر باران میبارد. به همین دلیل این جنگلها همیشه سرسبز و پر از درختان بلند و انبوه هستند.
یکی از ویژگیهای مهم این جنگلها، لایهبندی آنهاست. درختان بلند لایهٔ بالایی را تشکیل میدهند که تاج پوشش نام دارد. زیر این لایه، درختان کوتاهتر و سپس بوتهها و گیاهان کوچک رشد میکنند. کف جنگل نیز بسیار مرطوب و تاریک است و تنها مقدار کمی از نور خورشید به آن میرسد. این لایهبندی باعث میشود که جانوران مختلف در هر لایه زندگی کنند و جایگاه ویژهای داشته باشند.
مثالهایی از زندگی جانوران و گیاهان در این جنگلها
شاید برای شما جالب باشد که بدانید بسیاری از میوههایی که در سبد خرید خانوادهتان وجود دارد، مانند موز، آناناس، نارگیل و کاکائو، از جنگلهای بارانی استوایی میآیند. همچنین گیاهانی مانند دارچین، وانیل و قهوه نیز در این مناطق رشد میکنند. درختان بلند این جنگلها، مانند درختان چوبی سخت، برای ساخت وسایل چوبی کاربرد دارند، اما باید مراقب باشیم که بیش از حد از آنها استفاده نکنیم.
جانوران این جنگلها نیز بسیار متنوع هستند. برای نمونه، میمونهای عنکبوتی با دم بلند خود از شاخهای به شاخهٔ دیگر میپرند و از میوهها تغذیه میکنند. پلنگهای خالدار و جگوارها از شکارچیان بزرگ این جنگلها هستند. رنگینکمانی از پرندگان مانند طوطیهای رنگارنگ و توکانهای بزرگ نیز در لایههای بالایی درختان دیده میشوند. در کف جنگل نیز حیواناتی مانند مورچههای برگبر، حلزونهای غولپیکر و قورباغههای سمی زندگی میکنند که هر کدام نقشی در چرخهٔ طبیعت دارند.
| لایهٔ جنگل | ارتفاع تقریبی | نمونه جانوران |
|---|---|---|
| لایهٔ رویین (تاج پوشش) | بالای ۳۰ متر | طوطیها، توکانها، میمونهای عنکبوتی |
| لایهٔ میانی | حدود ۱۰ تا ۳۰ متر | مارهای درختی، قورباغههای درختی، تنبلها |
| کف جنگل | کمتر از ۱۰ متر | مورچههای برگبر، جگوار، تاپیر |
پرسشهای چالشی دربارهٔ جنگلهای بارانی
پاسخ: در جنگلهای بارانی استوایی، برگها و مواد آلی که روی زمین میریزند، به سرعت توسط قارچها و میکروبها تجزیه میشوند. مواد غذایی حاصل از تجزیه، بلافاصله توسط ریشههای درختان جذب میگردند و در خاک باقی نمیمانند. به همین دلیل خاک این مناطق برای کشاورزی پایدار چندان مناسب نیست.
پاسخ: درختان و گیاهان این جنگلها مقدار زیادی دیاکسید کربن را از هوا جذب میکنند و در عوض اکسیژن تولید میکنند. این کار مانند تنفس برای زمین است، به همین دلیل برخی افراد به این جنگلها ریههای زمین میگویند. البته درختان همهٔ جنگلها اکسیژن تولید میکنند، اما این جنگلها سهم بزرگی در این کار دارند.
پاسخ: بیشتر جانوران جنگلهای بارانی استوایی به محیط گرم و مرطوب عادت کردهاند و برای زندگی به درختان بلند، میوههای خاص و رطوبت بالا نیاز دارند. اگر این جنگلها از بین بروند، بسیاری از این جانوران نمیتوانند در جاهای دیگر زنده بمانند، زیرا نیازهای ویژهای دارند که فقط در این زیستبوم تأمین میشود.