آلودگی هوا؛ از دود خودروها تا گردوغبار کویر
آلایندههای هوا را بهتر بشناسیم
هوایی که ما هر روز تنفس میکنیم، ترکیبی از گازهای گوناگون است. مهمترین بخش آن، نیتروژن و اکسیژن هستند. اما وقتی مواد دیگری مانند گازِ منواکسید کربن، دیاکسید گوگرد، ذرات ریز گردوغبار یا ترکیبهای آلی فرّار به هوا راه پیدا میکنند، هوا را آلوده میسازند. این آلایندهها را میتوان به دو دستهٔ کلی تقسیم کرد:
| دستهٔ آلاینده | نمونهها | منبع تولید |
|---|---|---|
| گازهای آلاینده | منواکسید کربن، دیاکسید گوگرد، اکسیدهای نیتروژن | اگزوز خودروها، دودکش کارخانهها، آتشسوزی |
| ذرات معلق | گردوغبار ریز، دوده، ذرات ناشی از سوختن سوخت | طوفانهای شن، وسایل نقلیهٔ دیزلی، کارخانههای سیمان |
برخی از این آلایندهها با چشم دیده میشوند، مانند دود سیاهی که از لولهٔ اگزوز اتوبوس بیرون میآید. برخی دیگر نامرئی هستند، مثل گاز منواکسید کربن که بسیار سمی است و بوی خاصی هم ندارد. به همین دلیل، گاهی بدون آنکه متوجه شویم، هوای آلوده را تنفس میکنیم.
آلودگی هوا در زندگی روزمرهٔ ما
شاید فکر کنید آلودگی هوا فقط در خیابانهای شلوغ یا نزدیکی کارخانهها وجود دارد، اما اینطور نیست. حتی در خانهٔ خودمان هم ممکن است هوا آلوده باشد. برای نمونه، وقتی با اسپری خوشبوکننده یا اسپری رنگ، هوای اتاق را تازه میکنیم، در واقع ترکیبهای شیمیایی فرّاری را وارد هوا میکنیم که میتوانند برای دستگاه تنفسی مضر باشند. یا وقتی در یک اتاق بسته، شومینه یا بخاری نفتی روشن است، اگر تهویهٔ مناسب نباشد، گازهای سمی در هوا جمع میشوند.
یکی از عادتهای روزانهٔ ما که به آلودگی هوا دامن میزند، استفادهٔ زیاد از خودروی شخصی است. اگر برای مسافتهای کوتاه، مثلاً رفتن به مدرسه یا خرید نان، به جای خودرو پیاده برویم یا از دوچرخه استفاده کنیم، هم هوای شهر را پاکتر نگه داشتهایم و هم به سلامت خودمان کمک کردهایم. همچنین، روشن نگذاشتن موتور خودرو در زمانهای توقف طولانی، مثل پشت چراغ قرمز، یکی از راههای سادهٔ کاهش دود است.
پرسشهای چالشی دربارهٔ آلودگی هوا
پاسخ: در روزهای سرد، لایهٔ هوای نزدیک زمین سردتر از لایههای بالایی میشود و این وارونگی دما باعث میشود آلایندهها در نزدیکی سطح زمین گیر کنند و نتوانند به بالا صعود کنند. به همین دلیل، دود و ذرات معلق در هوای شهر محبوس میشوند و غلظت آنها افزایش مییابد.
پاسخ: نه، برخی منابع طبیعی مانند فوران آتشفشانها، گردوغبار کویرها و آتشسوزی جنگلها نیز هوا را آلوده میکنند. اما بیشتر آلودگیهایی که در شهرهای بزرگ با آن روبرو هستیم، حاصل سوختن سوختهای فسیلی در خودروها، نیروگاهها و کارخانههاست.
پاسخ: سازمان محیطزیست هر روز شاخص کیفیت هوا را اندازهگیری و اعلام میکند. این شاخص از صفر تا بالای ۳۰۰ متغیر است. هرچه عدد بزرگتر باشد، هوا آلودهتر است. وقتی این عدد از ۱۰۰ بالاتر میرود، به گروههای حساس مانند سالمندان و کودکان توصیه میشود از خانه خارج نشوند.
