خلیج عدن و بابالمندب: آبراههای راهبردی جنوب غرب آسیا
خلیج عدن و بابالمندب؛ دو پنجره به دنیای بزرگتر
خلیج عدن، مانند کیفی بزرگ از آب، در جنوب کشور یمن و در همسایگی سومالی و جیبوتی در آفریقا قرار گرفته است. این خلیج، آبهای اقیانوس هند را به سمت شمال غربی هدایت میکند و راهی به سوی دریای سرخ باز میکند. در انتهای شمالی این خلیج، جایی که آبهای خلیج به دریای سرخ میرسند، تنگهٔ باریکی به نام بابالمندب قرار دارد که نام آن در فارسی به معنای «دردرِ ماتم» ترجمه شده است؛ زیرا در گذشتهٔ دور، کشتیها با سختی بسیار از آن عبور میکردند. امروزه، این تنگه تنها ۲۶ کیلومتر پهنا دارد و مانند یک پل آبی، شبهجزیرهٔ عربستان را به آفریقا متصل میکند.
اهمیت این دو منطقه به گونهای است که اگر نقشهٔ جهان را نگاه کنید، خط کشتیهایی که از اروپا به سوی آسیای جنوبی و شرقی میروند، ناگزیر باید از این آبراهه بگذرند. این مسیر، کوتاهترین راه ارتباطی میان کشورهای صنعتی اروپا و بازارهای بزرگ آسیا به شمار میآید. برای نمونه، اگر کشتیها نتوانند از بابالمندب عبور کنند، باید راه بسیار دورتری را از دماغهٔ امید نیک در جنوب آفریقا بپیمایند که چندین هفته به زمان سفرشان افزوده میشود.
| مسیر دریایی | طول تقریبی (کیلومتر) | زمان سفر (روز) |
|---|---|---|
| مسیر از طریق بابالمندب | نزدیک به ۱۲ هزار | حدود ۱۴ تا ۱۶ |
| مسیر دور از دماغهٔ امید نیک | بیش از ۲۰ هزار | حدود ۲۸ تا ۳۰ |
این آبراهه در زندگی روزمرهٔ ما چه نقشی دارد؟
شاید برایتان جالب باشد که بدانید بسیاری از چیزهایی که هر روز از آنها استفاده میکنید، از مسیر خلیج عدن و بابالمندب به دست شما میرسند. مثلاً نفت و گاز که برای روشنایی خانه، گرمایش در زمستان و حرکت اتومبیلها لازم است، با کشتیهای غولپیکر از کشورهای حاشیهٔ خلیجفارس به اروپا و آفریقا حمل میشود. همچنین، کالاهایی مانند لباس، اسباببازی، لوازم الکترونیکی و حتی میوههای گرمسیری که در فروشگاههای محلی میبینید، ممکن است از راه همین آبراهه به کشور ما رسیده باشند.
به بیان سادهتر، اگر یک روز این مسیر بسته شود، قیمت بنزین در جایگاههای سوخت افزایش مییابد و برخی کالاها در بازار کمیاب میشوند. این موضوع نشان میدهد که چرا کشورهای مختلف برای امنیت این آبراهه اهمیت زیادی قائل هستند و همواره تلاش میکنند تا عبور و مرور کشتیها در آن با آرامش انجام شود.
سه پرسش و پاسخ دربارهٔ چالشهای خلیج عدن و بابالمندب
پرسش: آیا کشتیها در این آبراهه با خطراتی روبرو هستند؟
پاسخ: بله. یکی از بزرگترین خطرات، وجود دزدان دریایی در سواحل سومالی (در جنوب خلیج عدن) است. آنها با قایقهای تندرو به کشتیها حمله میکنند و برای آزادی خدمه و محموله، درخواست پول میکنند. به همین دلیل، بسیاری از کشتیها با محافظان مسلح یا با هماهنگی نیروهای دریایی کشورهای مختلف، از این منطقه عبور میکنند تا امنیتشان حفظ شود.
پرسش: چرا کشورها بر سر کنترل بابالمندب اختلاف نظر دارند؟
پاسخ: از آنجا که این تنگه، یک نقطهٔ استراتژیک برای انتقال انرژی و کالا محسوب میشود، کشورهای منطقه و حتی قدرتهای بزرگ جهانی دوست دارند نفوذ بیشتری بر آن داشته باشند. هر کشوری که بتواند بر عبور و مرور در این تنگه اثر بگذارد، در واقع بر اقتصاد جهانی تأثیر میگذارد. به همین دلیل، گاهی شاهد تنشهای سیاسی و نظامی در اطراف این منطقه هستیم.
پرسش: آیا گرمایش زمین بر این آبراهه تأثیر میگذارد؟
پاسخ: بله. تغییرات آبوهوایی میتواند سطح آب دریاها را بالا بیاورد و جریانهای آبی را تغییر دهد. همچنین، افزایش دما ممکن است باعث شدت گرفتن طوفانهای دریایی در منطقه شود که خودش خطراتی برای کشتیرانی ایجاد میکند. از سوی دیگر، خشکسالیهای طولانی میتواند بر اکوسیستم حساس خلیج عدن و موجودات زندهٔ آن اثر منفی بگذارد.
