تغییر شکل ناهمواریها؛ دگرگونی چهرهٔ سطح زمین بر اثر عوامل طبیعی یا فعالیتهای انسانی
آشنایی با نقش طبیعت و انسان در تغییر کوهها، دشتها، درهها و دیگر ناهمواریها
سطح زمین همیشه یکسان باقی نمیماند. کوهها، دشتها، درهها و دیگر ناهمواریها در طول زمان بر اثر عاملهای طبیعی یا فعالیتهای انسانی دگرگون میشوند. این تغییرها گاهی بسیار آرام و گاهی در مدت کوتاهی رخ میدهند. واژههای مهم این موضوع عبارتاند از ناهمواری، فرسایش، رسوبگذاری و فعالیت انسانی.
عاملهای تغییر ناهمواریها
| عامل | اثر بر سطح زمین |
|---|---|
| آب، باد و یخ | فرسایش، جابهجایی مواد و ایجاد شکلهای تازه |
| زمینلرزه و آتشفشان | تغییر سریع بخشی از ناهمواریها |
| فعالیتهای انسانی | راهسازی، ساخت سد، معدنکاری و گسترش شهرها |
بیشتر تغییرهای طبیعی بهآرامی و در مدت بسیار طولانی انجام میشوند، اما برخی رویدادها مانند زمینلرزه میتوانند در مدت کوتاهی بخشی از سطح زمین را دگرگون کنند.
نمونههایی از زندگی روزمره
هنگام سفر ممکن است ببینید که برای ساخت یک جاده، بخشی از دامنه کوه بریده شده است. این نمونهای از تغییر ناهمواری به وسیله انسان است. همچنین پس از بارندگی شدید، ممکن است خاک کنار جاده شسته شود و در پاییندست جمع گردد. این نمونهای از اثر عاملهای طبیعی است. اگر در کنار یک رودخانه قدم بزنید، مشاهده میکنید که آب در برخی بخشها کناره رود را میشوید و در بخشهای دیگر شن و ماسه بر جای میگذارد. این فرایندها بهآرامی شکل زمین را تغییر میدهند. حتی ایجاد یک پارک یا زمین بازی نیز گاهی با هموار کردن بخشی از زمین همراه است و چهره آن ناحیه را تغییر میدهد.
| نمونه | عامل |
|---|---|
| بریده شدن دامنه برای جاده | فعالیت انسانی |
| شسته شدن خاک با باران | عامل طبیعی |
| جمع شدن شن در کنار رود | رسوبگذاری |
پرسشها و پاسخها
پرسش: آیا فقط طبیعت باعث تغییر ناهمواریها میشود؟
پاسخ: خیر. انسان نیز با ساخت جاده، سد، شهر و معدن در تغییر شکل زمین نقش دارد.
پاسخ: خیر. انسان نیز با ساخت جاده، سد، شهر و معدن در تغییر شکل زمین نقش دارد.
پرسش: آیا همه تغییرهای ناهمواریها سریع هستند؟
پاسخ: خیر. بسیاری از آنها در مدت بسیار طولانی انجام میشوند، اما برخی مانند زمینلرزه ناگهانی هستند.
پاسخ: خیر. بسیاری از آنها در مدت بسیار طولانی انجام میشوند، اما برخی مانند زمینلرزه ناگهانی هستند.
پرسش: چرا شناخت تغییر ناهمواریها اهمیت دارد؟
پاسخ: زیرا به ما کمک میکند از طبیعت بهتر محافظت کنیم و در ساختوسازها شرایط زمین را در نظر بگیریم.
پاسخ: زیرا به ما کمک میکند از طبیعت بهتر محافظت کنیم و در ساختوسازها شرایط زمین را در نظر بگیریم.
ناهمواریهای زمین همواره در حال تغییر هستند. آب، باد، یخ، زمینلرزه و آتشفشان از مهمترین عاملهای طبیعی این دگرگونی به شمار میآیند و انسان نیز با فعالیتهای گوناگون در این تغییرها نقش دارد. شناخت این فرایندها به ما کمک میکند علت تغییر چهره زمین را بهتر درک کنیم و در استفاده از منابع طبیعی دقت بیشتری داشته باشیم.