ارگ علیشاه تبریز و خواجه تاج‌الدین علیشاه: بنای عظیم دوره ایلخانی که به دستور خواجه تاج‌الدین علیشاه در تبریز ساخته شد

ارگ علیشاه تبریز؛ یادگار عصر ایلخانی

پیشینهٔ تاریخی و سازندهٔ ارگ

ارگ علیشاه در سدهٔ هشتم هجری قمری (دوران حکومت ایلخانان) ساخته شد. سازندهٔ این بنای عظیم، خواجه تاج‌الدین علیشاه جیلانی، وزیر باکفایت ایلخانان بود. او یکی از ثروتمندترین و تأثیرگذارترین مردان عصر خود به شمار می‌رفت و تصمیم گرفت مسجدی باشکوه در تبریز (پایتخت آن زمان) بسازد. هدف او از ساخت این مسجد، نه تنها انجام یک کار مذهبی، بلکه نشان دادن قدرت و شکوه هنر و معماری ایرانی بود.

خواجه تاج‌الدین علیشاه برای ساخت این بنا، بهترین معماران و هنرمندان را گرد هم آورد. مصالحی مانند آجرهای مرغوب، گچ و سنگ‌های محکم از نقاط مختلف به تبریز آورده شد. گفته می‌شود که در ساخت این مسجد، بیش از صدها کارگر و هنرمند مشغول به کار بودند. این بنا در آن زمان یکی از عظیم‌ترین مساجد جهان اسلام محسوب می‌شد و طاق بلند آن که بدون ستون ساخته شده بود، همه را به شگفتی وا می‌داشت.

ویژگی‌های معماری و کاربرد امروزی

ارگ علیشاه در گذشته یک مسجد بزرگ با حیاط وسیع، شبستان‌های ستون‌دار و یک طاق عظیم بود. بلندای طاق اصلی آن به حدود ۲۵ متر می‌رسید و دهانهٔ آن بیش از ۱۵ متر بود. این طاق بدون هیچ ستون میانی ساخته شده بود که در نوع خود یک شاهکار مهندسی به شمار می‌رفت. دیوارهای عظیم آن که برخی قسمت‌ها تا ۱۰ متر ضخامت دارند، نشان از استحکام و دقت بالای سازندگان دارد.

امروزه از آن بنای عظیم تنها بخشی از دیوار قبله و طاق عظیم آن باقی مانده است. این اثر تاریخی پس از زلزله‌های مهیب و جنگ‌های مختلف، آسیب زیادی دید، اما هنوز هم عظمت خود را حفظ کرده است. ارگ علیشاه در طول تاریخ کاربردهای گوناگونی داشته؛ از مسجد و مدرسه گرفته تا پادگان نظامی و حتی زندان! امروز این بنا به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری مهم تبریز و نمادی از هویت تاریخی این شهر شناخته می‌شود و محوطهٔ اطراف آن به مکانی برای برگزاری مراسم و رویدادهای فرهنگی تبدیل شده است.

پرسش و پاسخ دربارهٔ ارگ علیشاه