چرا در شهرهای مختلف، ساعتها با هم فرق دارد؟
حرکت وضعی زمین و پدید آمدن شب و روز
زمین مانند یک توپ بزرگ است که مدام به دور خودش میچرخد. به این چرخش، حرکت وضعی میگویند. هر بار که زمین یک دور کامل به دور خودش میچرخد، یک شبانهروز میگذرد. در هر لحظه، نیمی از زمین رو به خورشید است و نیمی دیگر در تاریکی. به این ترتیب، در نقطهای که رو به خورشید است، روز است و در نقطهی مقابل، شب. حالا اگر دو شهر در دو نقطهی متفاوت از زمین باشند، یکی ممکن است تازه وارد روز شده باشد و دیگری چند ساعت از روزش گذشته باشد.
نقش طول جغرافیایی در تعیین ساعت رسمی
برای اینکه زمان را در سراسر جهان منظم کنند، دانشمندان کرهٔ زمین را با خطوط فرضی به نیمدایرههایی تقسیم کردهاند که از قطب شمال تا قطب جنوب کشیده شدهاند. این خطوط را نصفالنهار مینامند و یکی از آنها که از گرینویچ میگذرد، مبدأ شمارش زمان است. با حرکت از این خط به سمت شرق یا غرب، به ازای هر ۱۵ درجه، ساعت رسمی یک ساعت تغییر میکند. به این ترتیب، هر شهری با توجه به طول جغرافیاییاش، ساعت مخصوص به خود را دارد.
| نام شهر | طول جغرافیایی (درجه) | تفاوت ساعت با گرینویچ |
|---|---|---|
| تهران | ۵۱ درجه شرقی | + ۳ ساعت و ۳۰ دقیقه |
| لندن | ۰ درجه | برابر با گرینویچ |
| توکیو | ۱۳۹ درجه شرقی | + ۹ ساعت |
| نیویورک | ۷۴ درجه غربی | – ۵ ساعت |
مثالهایی از زندگی روزمره
فرض کن که با یک دوست در لسآنجلس قرار داری که آنجا ۱۰ ساعت و ۳۰ دقیقه از تهران عقبتر است. اگر تو ساعت ۱۴ بعدازظهر به او زنگ بزنی، آنجا هنوز ساعت ۳ و ۳۰ نیمهشب است! پس برای اینکه مزاحم خوابش نشوی، باید زمان را حساب کنی. یا وقتی در تلویزیون اعلام میکنند که بازی فوتبال در برزیل ساعت ۲۱ شروع میشود، ما باید بدانیم که این ساعت به وقت برزیل است و در ایران چند ساعت دیگر باید پای تلویزیون بنشینیم.
شاید برایت پیش آمده باشد که هنگام مسافرت با هواپیما، بعد از چند ساعت پرواز، احساس میکنی خوابت میآید یا گرسنه میشوی؛ در حالی که به وقت مقصد، هنوز ظهر نشده است. این حس به خاطر تفاوت ساعت بدن ما با ساعت جدید است. به همین دلیل است که به مسافران توصیه میکنند چند روز قبل از سفر، ساعت خواب خود را کمی تغییر دهند.
پرسش و پاسخهای مفهومی
آیا همهٔ نقاط روی یک نصفالنهار، ساعتشان یکسان است؟
بله. هر شهری که روی یک نصفالنهار قرار داشته باشد، ساعت رسمی آن یکسان است. به همین دلیل است که کشورها معمولاً بر اساس نصفالنهارهای مشخص، مناطق زمانی خود را تنظیم میکنند.
چرا در بعضی کشورها ساعت را یک ساعت جلو یا عقب میبرند؟
این کار برای استفادهٔ بهتر از نور خورشید در فصلهای گرم انجام میشود و به آن «ساعت تابستانی» میگویند. در این روش، ساعت رسمی را یک ساعت جلو میبرند تا ساعات کاری با روشنایی روز هماهنگتر باشد.
آیا اگر زمین وارونه بچرخد، زمان هم برعکس میشود؟
نه؛ جهت چرخش زمین تأثیری در محاسبهٔ ساعت ندارد، فقط باعث میشود خورشید از سمت دیگر طلوع کند. اما چون حرکت وضعی از غرب به شرق است، همیشه شرقیترین شهرها زودتر وارد روز جدید میشوند.
