سفال لعابدار؛ از سفالینهٔ ساده تا ظرفی درخشان و بادوام
سفال لعابدار چگونه ساخته میشود؟
ساخت سفال لعابدار چند مرحلهٔ اصلی دارد. نخست، گل سفال را شکل میدهند و آن را در کوره میپزند تا سخت شود. به این مرحله، «بیسکویت» میگویند. سپس روی سطح خشک و متخلخل آن، لعاب میمالند. لعاب مخلوطی از خاک رس، سنگهای سیلیسی و رنگدانههای طبیعی است که بهصورت دوغاب رقیق درمیآید. پس از این که لعاب روی ظرف خشک شد، ظرف را دوباره در کوره با دمای بالاتر میپزند تا لعاب ذوب شود و لایهای شیشهای و صاف روی سفال ایجاد کند. این لایه هم از سفال محافظت میکند و هم به آن درخشش و رنگ میدهد.
کاربردهای روزمرهٔ سفال لعابدار
شاید در خانهٔ خودتان هم ظرفهای سفالی لعابدار داشته باشید. از کاسه و بشقاب گرفته تا لیوان و گلدان. لعاب باعث میشود این ظرفها در برابر آب و مواد اسیدی مثل آبلیمو یا سرکه مقاوم شوند و بهراحتی تمیز شوند. همچنین بسیاری از کارخانههای ظروف سفالی، کاشی و آجرهای لعابدار تولید میکنند که در نمای ساختمانها و حمامها استفاده میشوند. در مدرسه، اگر کارگاه سفالگری داشته باشید، احتمالاً با لعابهای رنگی آشنا شدهاید و دیدهاید که چگونه یک ظرف ساده با لعاب، به یک اثر هنری زیبا تبدیل میشود.
| ویژگی | سفال ساده (بیلعاب) | سفال لعابدار |
|---|---|---|
| مقاومت در برابر آب | کم (آب را جذب میکند) | زیاد (آب نفوذ نمیکند) |
| تمیزکاری | دشوار (لک و چربی میگیرد) | آسان (سطح صاف و براق) |
| زیبایی و رنگ | خاکی و مات | براق و رنگی |
| دوام در برابر ضربه | نسبتاً کم | بیشتر (لایهٔ لعاب محافظت میکند) |
پرسشهای چالشی دربارهٔ سفال لعابدار
چرا لعاب به سفال میچسبد ولی به دست ما نمیچسبد؟
زیرا سطح سفال پس از پخت اولیه، زبر و متخلخل است و لعاب بهخوبی در منافذ آن نفوذ میکند. اما سطح دست ما صاف و چرب است و لعاب به آن نمیچسبد. به همین دلیل هنگام لعاب دادن از دستکش یا انبر استفاده میکنند.
آیا همهٔ لعابها شیشهای هستند؟
بله، لعاب در اصل یک لایهٔ شیشهای است که از ذوب شدن مواد معدنی در دمای بالا به وجود میآید. اما برای اینکه شکننده نباشد، مواد دیگری به آن اضافه میکنند تا انعطافپذیرتر شود و با سفال هماهنگ بماند.
چرا برخی سفالهای لعابدار ترک میخورند؟
ترک خوردن معمولاً به دلیل اختلاف دمای سفال و لعاب هنگام سرد شدن رخ میدهد. اگر ضریب انبساط لعاب و سفال یکسان نباشد، پس از پخت، لعاب فشار میآورد و ترکهای ریز ایجاد میشود. این ترکها گاهی عمدی برای زیبایی ایجاد میشوند و به آن «ترکهای لعابی» میگویند.
سفال لعابدار یکی از قدیمیترین و کاربردیترین دستسازههای بشر است که همچنان در زندگی روزمره ما حضور دارد. از کاسهی صبحانهتان تا کاشیهای حمام، همه نمونههایی از این هنر کاربردی هستند. لعاب نهتنها به ظرف زیبایی میدهد، بلکه آن را بادوامتر و بهداشتیتر میکند. با شناخت مراحل ساخت و نکتههای آن، میتوانید از ظرفهای سفالی خانهتان بهتر مراقبت کنید و حتی اگر به سفالگری علاقه دارید، اولین قدمهای خود را محکمتر بردارید.
