ظلمستیزی: ایستادگی در برابر ستم و حکومت ظالمانه، با الهام از قیام عاشورا
ظلم چیست و چرا باید با آن مبارزه کرد؟
ظلم یعنی هرگونه رفتار ناعادلانهای که حق کسی را پایمال کند. این رفتار میتواند در مدرسه، خانه یا جامعه رخ دهد. مثلاً وقتی دانشآموزی را به خاطر لهجه یا لباسش مسخره میکنند، یا وقتی معلمی نمرهٔ کمتری به دانشآموزی میدهد، اینها نمونههایی از ظلم هستند. ظلم فقط به شکل فیزیکی نیست؛ گاهی تحقیر کردن، نادیده گرفتن یا توهین کردن نیز نوعی ظلم محسوب میشود. امام علی (ع) میفرمایند: «ظلم سه نوع است: ظلمی که بخشیده نمیشود، ظلمی که بخشیده میشود و ظلمی که بخشیده نمیشود جز با کیفر.» پس ظلم همیشه عواقب بدی دارد و ستمگر نیز سرانجام به سزای کار خود میرسد.
اما چرا باید در برابر ظلم ایستادگی کنیم؟ زیرا سکوت در برابر ظلم، خود نوعی پذیرش آن است. وقتی کسی ستم میبیند و کسی به داد او نمیرسد، کمکم جامعه به بیعدالتی عادت میکند. این عادت کردن، خطرناکترین مرحله است. قیام عاشورا به ما میآموزد که حتی اگر یاران ما اندک باشند و دشمن بسیار، نباید از ایستادگی دست بکشیم. امام حسین (ع) با ۷۲ یار خود در برابر لشکری عظیم ایستاد، نه برای پیروزی نظامی، بلکه برای زنده نگه داشتن ارزشهایی مانند عدالت، آزادی و کرامت انسانی. این ایستادگی، الگوی تمام دورانهاست.
چگونه در زندگی روزمره در برابر ظلم بایستیم؟
شاید بپرسید: «من یک دانشآموز هستم، چه کاری از دست من برمیآید؟» پاسخ این است که کارهای کوچک، تأثیر بزرگی دارند. فرض کنید در حیاط مدرسه میبینید که چند دانشآموز، یکی از همکلاسیهایتان را تهدید میکنند یا وسایلش را پنهان میکنند. شما چند کار میتوانید انجام دهید: اول اینکه خودتان وارد آن رفتار نشوید. دوم اینکه با آن دانشآموز همدردی کنید و به او بگویید که حق با اوست. سوم اینکه موضوع را به معلم یا مشاور مدرسه گزارش دهید. این کارها شجاعت میخواهد، اما دقیقاً همان ایستادگی در برابر ظلم است. نمونهٔ دیگر، وقتی است که در گروههای دوستی، شایعهای دربارهٔ کسی پخش میشود. شما با نشنیدن و تکرار نکردن آن شایعه، از ظلم به آن شخص جلوگیری میکنید.
| رفتار درست | رفتار نادرست |
|---|---|
| حمایت از فردی که مورد ظلم قرار گرفته | سکوت کردن و تماشا کردن |
| گزارش دادن به بزرگترها | خندیدن یا شرکت در آن رفتار |
| پند و نصیحت به ستمگر | انتقامگیری و پاسخ به ظلم با ظلم |
| تقویت روحیهٔ همدلی در جمع | بیتفاوتی نسبت به احساس دیگران |
درس عاشورا به ما میگوید که گاهی ایستادگی، هزینه دارد؛ اما ارزش آن از هزینهاش بیشتر است. حضرت زینب (س) پس از عاشورا، با خطبههای خود، ظلم یزیدیان را افشا کرد و نشان داد که ایستادگی فقط در میدان جنگ نیست؛ بلکه افشای ظلم و سخن گفتن از حق، خود نوعی مقاومت است. شما هم میتوانید با نوشتن یک متن، یا گفتن یک حقیقت، از مظلوم دفاع کنید.
چالشهای مفهومی؛ پرسش و پاسخ
پاسخ: ایستادگی به معنای رفتار عاقلانه است. گاهی ما توانایی مقابلهٔ مستقیم را نداریم، اما میتوانیم از راههای دیگری مثل کمک گرفتن از دیگران یا ثبت شکایت، اقدام کنیم. در عاشورا نیز امام حسین (ع) با آگاهی از خطر، ایستادند، اما هرگز خود و یارانشان را بیهدف به کشتن ندادند. هدف، زنده نگه داشتن ارزشها بود.
پاسخ: قدرت ظالم همیشه دائمی نیست. با اتحاد و همبستگی، میتوان در برابر ظلم ایستاد. همچنین میتوان با آگاهسازی دیگران، افکار عمومی را علیه ظالم به حرکت درآورد. در عاشورا، امام حسین (ع) با وجود اندک بودن یاران، با سخنرانی و روشنگری، بسیاری را به فکر واداشتند.
پاسخ: بله، اگر کسی از روی نادانی یا اشتباه، ظلم کوچکی کرده باشد و پشیمان شود، بخشش کار پسندیدهای است. اما اگر ظلم تکرار شود یا جنبهٔ عمومی پیدا کند، باید جلوی آن گرفته شود. پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: «کمک به مظلوم واجب است، خواه مظلوم مسلمان باشد یا غیرمسلمان.»