ترویج خشونت: عادی‌سازی یا تشویق رفتارهای خشونت‌آمیز از راه رسانه‌ها یا بازی‌های رایانه‌ای

بروزرسانی شده در: 11:56 1405/04/5 مشاهده: 50 دسته بندی: کپسول آموزشی

ترویج خشونت؛ از صفحه‌ی نمایش تا زندگی روزمره

وقتی بازی‌ها و فیلم‌ها، پرخاشگری را عادی نشان می‌دهند

چکیده: رسانه‌ها و بازی‌های رایانه‌ای گاهی رفتارهای خشن را به شکل عادی یا حتی جذاب نشان می‌دهند. این مقاله با سه کلیدواژه‌ی عادی‌سازی خشونت، تقلید از الگوها و تفکر انتقادی به بررسی این پدیده می‌پردازد و راه‌هایی برای مواجهه‌ی هوشمندانه با آن پیشنهاد می‌دهد.

خشونتِ نمایشی چگونه به ذهن ما راه پیدا می‌کند؟

وقتی در یک بازی، شخصیت اصلی با مشت و لگد یا اسلحه مشکلاتش را حل می‌کند، مغز ما به تدریج این رفتار را عادی می‌پندارد. این فرایند را «عادی‌سازی خشونت» می‌نامند. به عبارت دیگر، اگر بارها و بارها ببینیم که قهرمان داستان با پرخاشگری به موفقیت می‌رسد، ممکن است در زندگی خودمان هم پرخاشگری را ابزاری برای حل اختلاف‌ها بدانیم.

رسانه‌ها با جلوه‌های ویژه و موسیقی مهیج، خشونت را جذاب نشان می‌دهند و پیام‌های زیرپوستی مانند «زورگوها برنده‌اند» یا «توهین کردن نشانه‌ی قدرت است» را به خورد مخاطب می‌دهند. این پیام‌ها در ذهن نوجوانان که در حال شکل‌گیری هویت خود هستند، عمیق‌تر می‌نشینند.

خشونت در رسانه	خشونت در زندگی واقعی
معمولاً بدون عواقب جدی و دردناک نشان داده می‌شود.	همیشه با آسیب جسمی یا روحی و پشیمانی همراه است.
شخصیت‌ها پس از درگیری، به راحتی به زندگی عادی برمی‌گردند.	زخم‌ها و کینه‌ها مدت‌ها باقی می‌مانند و روابط را خراب می‌کنند.

نمونه‌هایی از زندگی مدرسه و خانه

فرض کن در یک بازی محبوب، برای رد شدن از مرحله باید به نگهبانان ضربه بزنی. این کار را آنقدر تکرار می‌کنی تا برایت کاملاً معمولی شود. حالا روز بعد در حیاط مدرسه، وقتی دوستت ناخواسته به تو برخورد می‌کند، ممکن است همان واکنش خشن را نشان دهی؛ چون مغزت آن را «راه حل سریع» ثبت کرده است.

یا در یک سریال، شخصیت محبوب داستان با فریاد زدن و تحقیر دیگران به حرفش می‌رسد. تو هم ناخودآگاه یاد می‌گیری که برای قانع کردن خواهر یا برادرت، از داد زدن استفاده کنی. این یعنی رسانه، الگوی رفتاری تو را شکل می‌دهد، حتی بدون اینکه خودت متوجه بشوی.

نکته: بسیاری از کارشناسان معتقدند تماشای خشونت برای مدت طولانی، حساسیت ما را نسبت به رنج دیگران کم می‌کند. به طوری که ممکن است در برابر دعوای خیابانی یا اذیت کردن یک هم‌کلاسی، بی‌تفاوت بمانیم.

سه پرسش و پاسخ چالشی

پرسش: آیا همه‌ی بازی‌های رزمی بد هستند و باید از آن‌ها دوری کرد؟

پاسخ: نه، بسیاری از آن‌ها فقط سرگرمی هستند. مشکل وقتی است که تنها راه حل را خشونت نشان بدهند یا پاداش‌های بزرگ به رفتارهای خشن بدهند. می‌توانی از خودت بپرسی: «آیا این بازی راه دیگری هم برای حل مشکل پیشنهاد می‌دهد؟»

پرسش: من که آدم خشنی نیستم، پس تماشای فیلم‌های اکشن ضرری برای من ندارد؟

پاسخ: ممکن است مستقیماً به خشونت دست نزنی، اما کم‌کم خشونت را در ذهنت عادی‌تر از قبل ببینی. برای نمونه، وقتی چند فیلم خشن می‌بینی، شاید دیگر از دیدن کتک خوردن یک نفر در خیابان ناراحت نشوی. این یعنی تأثیر غیرمستقیم رسانه روی وجدان تو.

پرسش: اگر دوستانم این بازی‌ها را انجام می‌دهند و من نه، از جمع آن‌ها عقب می‌افتم؟

پاسخ: تو می‌توانی با انتخاب هوشمندانه، بدون ترک دوستانت، بازی‌های دیگری پیشنهاد بدهی که خلاقیت یا همکاری را تقویت می‌کنند. همچنین می‌توانی درباره‌ی محتوای بازی با آن‌ها گفت‌وگو کنی و نشان بدهی که آگاهانه از رسانه استفاده می‌کنی.

جمع‌بندی: رسانه‌ها و بازی‌ها می‌توانند خشونت را به شکلی غیرواقعی و جذاب نشان دهند که بر رفتار و نگرش ما اثر بگذارد. آگاهی از این تأثیر، اولین قدم برای مقابله با آن است. هر بار که بازی یا فیلمی تماشا می‌کنی، از خودت بپرس: «آیا این محتوا، پرخاشگری را تشویق می‌کند یا راه‌های صلح‌آمیز را؟» انتخاب آگاهانه، تو را به مخاطبی تبدیل می‌کند که از رسانه لذت می‌برد، اما اجازه نمی‌دهد رسانه روی شخصیتش تسلط پیدا کند.