هجری شمسی: تقویم رسمی ایران
تقویم هجری شمسی چیست و چگونه شکل گرفت؟
همهٔ ما میدانیم که سال تحصیلی با ماه مهر شروع میشود و عید نوروز در اوایل بهار است. این رویدادها بر اساس یک تقویم ویژه به نام هجری شمسی تنظیم میشوند. اما این تقویم چه ویژگیهایی دارد؟
تقویم هجری شمسی، یک تقویم خورشیدی است؛ یعنی بر پایهٔ گردش زمین به دور خورشید ساخته شده است. شروع آن از لحظهٔ تحویل سال در اولین روز بهار، برابر با اول فروردین، است. دلیل نامگذاری آن به «هجری» به خاطر یادآوری هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه است، اما برخلاف تقویم قمری، این تقویم با فصلها کاملاً هماهنگ است.
این تقویم ۱۲ ماه دارد که شش ماه اول آن ۳۱ روزه هستند (از فروردین تا شهریور)، پنج ماه دوم ۳۰ روزه (مهر تا بهمن) و ماه آخر یعنی اسفند، معمولاً ۲۹ روزه است و در سالهای کبیسه، ۳۰ روزه میشود.
| دستهبندی | نام ماهها | تعداد روز |
|---|---|---|
| نیمهٔ نخست سال | فروردین تا شهریور | ۳۱ |
| نیمهٔ دوم سال (به جز اسفند) | مهر تا بهمن | ۳۰ |
| ماه آخر سال | اسفند | ۲۹ یا ۳۰ |
کاربرد این تقویم در زندگی روزمرهٔ ما
آیا تا به حال فکر کردهاید که چرا تعطیلات نوروز همیشه با بهار شروع میشود؟ یا چرا برنامهٔ مدرسه و امتحانات با فصلها هماهنگ است؟ اینها همه به خاطر تقویم هجری شمسی است. در این تقویم، اول سال با تغییر فصل و گرمتر شدن هوا همراه است. به همین دلیل، برنامهٔ سالانهٔ ما، از مدرسه گرفته تا کارهای کشاورزی، با طبیعت هماهنگ است.
برای مثال، دانشآموزان در فصل پاییز و زمستان درس میخوانند و امتحانات پایان ترم آنها در اواخر اسفند یا اوایل فروردین نیست؛ بلکه در دی و بهمن برگزار میشود. همچنین بسیاری از جشنها و مناسبتهای ملی مانند نوروز، سیزدهبهدر و شب یلدا (که در تقویم شمسی جای ثابتی دارد) بر اساس همین تقویم مشخص میشوند. حتی روزهای مهم مذهبی مانند تاسوعا و عاشورا که بر اساس تقویم قمری هستند، برای تعطیلی رسمی، معمولاً به تاریخ شمسی تبدیل میشوند.
پرسشهای چالشی دربارهٔ تقویم هجری شمسی
پرسش ۱: چرا بعضی از سالها، عید نوروز در روزهای متفاوتی از هفته میافتد؟
پاسخ: چون هر سال حدوداً ۶ ساعت بیشتر از ۳۶۵ روز کامل طول میکشد تا زمین به دور خورشید بگردد. به همین دلیل، هر چهار سال یک بار، یک روز به سال اضافه میشود (سال کبیسه) و این باعث میشود که اول سال، یک روز در هفته جا به جا شود.
پرسش ۲: آیا تقویم هجری شمسی با تقویم میلادی فرق دارد؟
پاسخ: بله، تفاوت اصلی در مبدأ و تعداد روزهای سال است. تقویم میلادی مبدأ خود را از تولد حضرت مسیح میگیرد، در حالی که مبدأ تقویم هجری شمسی، هجرت پیامبر اسلام است. همچنین سال شمسی حدود ۲۱ ثانیه با سال میلادی تفاوت دارد که در طولانیمدت باعث اختلاف چند روزه میشود.
پرسش ۳: اگر اول سال، اول فروردین است، پس آخرین روز سال چه روزی است؟
پاسخ: آخرین روز سال، بیستونهم یا سیام اسفند است. درست یک روز قبل از شروع سال جدید. در این روز، خیلی از خانوادهها به استقبال سال نو میروند و سفرهٔ هفتسین را پهن میکنند. روز بعد، دوباره سال تحویل میشود و چرخهٔ جدید آغاز میگردد.
