غذاسازی گیاهان
مواد اولیه و مراحل غذاسازی
گیاهان برای ساخت غذا به چهار مادهٔ اصلی نیاز دارند که هر یک نقش ویژهای دارند. این مواد عبارتند از:
| مادهٔ مورد نیاز | منبع تأمین | نقش در غذاسازی |
|---|---|---|
| نور خورشید | آفتاب | تأمین انرژی برای انجام واکنش |
| آب | باران یا آبیاری | انتقال مواد در گیاه و شرکت در واکنش |
| دیاکسید کربن | هوای اطراف | تأمین کربن و اکسیژن برای ساختن قند |
| مواد معدنی خاک | خاک | ساخت پروتئین و کلروفیل |
غذاسازی در اندامکهای سبز رنگ برگ به نام کلروپلاست انجام میشود. این اندامکها با گرفتن انرژی نور، مولکولهای آب و دیاکسید کربن را به هم متصل میکنند و قند (غذای گیاه) و اکسیژن تولید میکنند. قند تولید شده در گیاه ذخیره میشود و هنگام نیاز، با اکسیژن ترکیب میشود تا انرژی مورد نیاز گیاه تأمین گردد.
غذاسازی در زندگی روزمرهٔ ما
شاید باور نکنید، اما هر روز با نتیجهٔ غذاسازی گیاهان سروکار دارید. وقتی نان میخورید، در واقع از انرژی ذخیره شده در دانهٔ گندم استفاده میکنید که حاصل غذاسازی است. میوههایی مانند سیب، پرتقال و موز نیز قندهای سادهای دارند که گیاه در طول روز با کمک نور خورشید ساخته است. حتی هوایی که تنفس میکنید، به لطف اکسیژن آزاد شده در این فرایند، برای شما قابل استفاده است.
یکی از جالبترین نمونهها، رشد یک دانهٔ لوبیا در گلدان کلاس درس است. اگر دانه را در خاک مرطوب بکارید و آن را کنار پنجره قرار دهید، پس از چند روز جوانه میزند و برگهای سبز آن شروع به غذاسازی میکنند. با این کار، وزن گیاه از خاک و آب گرفته نمیشود، بلکه از کربن موجود در هوا و انرژی نور ساخته میشود.
سه پرسش چالشی دربارهٔ غذاسازی
پرسش اول: آیا گیاهان فقط در روز غذا میسازند؟
پاسخ: بله، غذاسازی نیاز به نور خورشید دارد، بنابراین بیشتر در طول روز انجام میشود. اما در شب، گیاهان فقط تنفس میکنند و از غذای ذخیره شدهشان استفاده میکنند.
پرسش دوم: اگر گیاهی را در اتاق تاریک بگذاریم، چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ: گیاه در تاریکی نمیتواند غذا بسازد و به تدریج انرژی ذخیرهاش را مصرف میکند. برگهای آن زرد و سپس میریزند، زیرا کلروفیل (رنگدانهٔ سبز) برای ساخته شدن به نور نیاز دارد.
پرسش سوم: آیا همهٔ گیاهان غذای خود را به یک روش میسازند؟
پاسخ: بیشتر گیاهان سبز غذاسازی میکنند، اما برخی گیاهان مانند قارچها و انگلها، کلروفیل ندارند و غذای خود را از گیاهان دیگر یا مواد مرده به دست میآورند. به این گیاهان، گیاهان غیرخودساز گفته میشود.
آنچه باید به خاطر بسپاریم:
- غذاسازی با چهار مادهٔ نور، آب، دیاکسید کربن و مواد معدنی انجام میشود.
- محصولات این فرایند، قند (غذای گیاه) و اکسیژن (هوای تنفسی) هستند.
- همهٔ موجودات زنده به طور مستقیم یا غیرمستقیم به غذاسازی گیاهان وابستهاند.
- بدون نور خورشید، غذاسازی متوقف میشود و گیاهان انرژی خود را از دست میدهند.