پست و کمارتفاع
پستزمین چیست و چگونه به وجود میآید؟
وقتی به یک محوطهٔ بازی نگاه میکنید، ممکن است قسمتی از آن پایینتر از جاهای دیگر باشد. به این قسمت، زمین پست یا کمارتفاع میگویند. در طبیعت هم چنین زمینهایی وجود دارند. این زمینها ممکن است در کنار رودخانهها، دریاچهها یا حتی در میان کوهها دیده شوند. یکی از راههای شکلگیری آنها، فرسایش است؛ یعنی آب یا باد، سنگ و خاک را از جای بلندتر برداشته و در جای پایینتر میریزند. راه دیگر، حرکت صفحات زمین است که گاهی باعث فروافتادگی بخشی از پوستهٔ زمین میشود.
برای اینکه بهتر متوجه شوید، یک کاسه را در نظر بگیرید. اگر روی یک میز صاف، مقداری ماسه بریزید و سپس با دست، وسط آن را گود کنید، یک «پستزمین» کوچک ساختهاید. حالا اگر آب را روی آن بریزید، آب در همان گود جمع میشود. این دقیقاً کاری است که رودخانهها و دریاچهها در طبیعت انجام میدهند. به همین دلیل، بسیاری از دریاچهها و تالابها در زمینهای پست قرار گرفتهاند.
تأثیر پستزمینها بر زندگی روزمره
شاید برای شما هم پیش آمده باشد که بعد از باران شدید، جلوی درب خانه یا حیاط مدرسه آب جمع شود. این یعنی آن قسمت، نسبت به اطراف خود پایینتر است. در شهرها، خیابانها و گذرگاهها را طوری میسازند که آب باران به سمت جویها و آبراهها هدایت شود. اگر جایی پست باشد و آبراه مناسبی نداشته باشد، آب در آنجا میماند و باعث ایجاد گِل و لای و رفتوآمد سخت میشود.
در روستاها و مزرعهها، کشاورزان از زمینهای پست برای جمعآوری آب استفاده میکنند. آنها گاهی با ساختن بندهای کوچک، آب را در زمینهای پست نگه میدارند تا خاک رطوبت کافی داشته باشد. این کار به رشد بهتر گیاهان کمک میکند. از سوی دیگر، اگر بارندگی خیلی زیاد باشد، همین زمینهای پست ممکن است به آبگرفتگی دچار شوند و محصولات کشاورزی را از بین ببرند.
| ویژگی | زمین پست | زمین بلند |
|---|---|---|
| جمعشدن آب | بسیار زیاد | کم |
| خاک حاصلخیز | معمولاً زیاد | کمتر |
| خطر آبگرفتگی | بیشتر | کمتر |
پرسشهای چالشی دربارهٔ پستزمینها
پاسخ: وقتی از کوهستان باران میبارد، آب، ذرات ریز خاک و مواد مغذی را با خود به پایین میبرد. این مواد در زمینهای پست که سرعت آب کمتر میشود، تهنشین میشوند. به همین دلیل، خاک این زمینها سرشار از مواد مورد نیاز گیاهان است.
پاسخ: نه، اگر زمین پست خیلی مرطوب باشد یا همیشه در آن آب بماند، ریشهٔ گیاهان خفه میشود و نمیتوانند رشد کنند. برخی گیاهان مانند برنج در این شرایط رشد میکنند، اما بسیاری از محصولات دیگر به زهکشی خوب نیاز دارند.
پاسخ: مردم با کَندن جوی و کانال، آب را از زمینهای پست به جاهای دیگر هدایت میکنند. همچنین ساختن سدهای کوچک و دیوارههای خاکی میتواند از ورود آب زیاد به این زمینها جلوگیری کند. در شهرها هم لولههای فاضلاب و آبروها به همین منظور ساخته میشوند.