درجه: واحدی برای بیان مقدار دما
درجه یعنی چه و چگونه اندازهگیری میشود؟
درجه یکای اندازهگیری دماست. وقتی میگوییم دمای هوا ۳۰ درجه است، یعنی هوا به اندازهای گرم است که عدد ۳۰ را روی دماسنج نشان میدهد. دماسنج وسیلهای است که با بزرگ شدن یا کوچک شدن مایع درون آن (مانند جیوه یا الکل) دما را نشان میدهد. دو مقیاس معروف برای درجه وجود دارد: سلسیوس (که در ایران بیشتر از آن استفاده میکنیم) و فارنهایت. در مقیاس سلسیوس، دمای یخزدن آب ۰ درجه و دمای جوشیدن آب ۱۰۰ درجه است. در مقیاس فارنهایت، آب در ۳۲ درجه یخ میزند و در ۲۱۲ درجه میجوشد.
درجه در زندگی روزمرهٔ ما
هر روز صبح که از خواب بیدار میشویم، ممکن است به دمای هوا نگاه کنیم تا بدانیم لباس گرم بپوشیم یا نه. وقتی بیمار میشویم، پزشک با دماسنج، دمای بدن ما را اندازه میگیرد. دمای طبیعی بدن انسان حدود ۳۷ درجهٔ سلسیوس است. اگر دما از ۳۸ درجه بالاتر برود، به آن تب میگوییم. همچنین هنگام پخت و پز، دمای فر یا اجاق گاز را با درجه تنظیم میکنیم. مثلاً برای پخت کیک، فر را روی ۱۸۰ درجه قرار میدهیم. حتی وقتی میخواهیم آب حمام را گرم کنیم، دمای آب را با درجه میسنجیم تا نه خیلی داغ باشد و نه خیلی سرد.
| رویداد | درجهٔ سلسیوس | درجهٔ فارنهایت |
|---|---|---|
| یخزدن آب | ۰ | ۳۲ |
| دمای طبیعی بدن | ۳۷ | ۹۸.۶ |
| جوشیدن آب | ۱۰۰ | ۲۱۲ |
پرسش و پاسخهای چالشی
پرسش: چرا دمای هوا را با درجه نشان میدهیم و نه با چیز دیگر؟
پاسخ: چون درجه یک یکای استاندارد است که همهٔ مردم دنیا آن را میشناسند. اگر بگوییم هوا گرم است، دقیق نیست، اما وقتی میگوییم ۳۰ درجه، همه میفهمند که هوا چقدر گرم است. یکاها به ما کمک میکنند تا اندازهها را دقیق و یکسان بیان کنیم.
پرسش: آیا درجهٔ سلسیوس و فارنهایت همیشه با هم فرق دارند؟
پاسخ: بله، عددهایشان متفاوت است، اما یک دما را نشان میدهند. مثلاً دمای ۰ درجهٔ سلسیوس همان ۳۲ درجهٔ فارنهایت است. برای تبدیل این دو به هم، از یک فرمول ساده استفاده میکنیم، ولی در مدرسه معمولاً با همان سلسیوس کار میکنیم.
پرسش: چرا گاهی دمای هوا زیر صفر میرود؟
پاسخ: وقتی هوا خیلی سرد میشود، دمای آن از ۰ درجه پایینتر میآید. در این دما، آب یخ میزند و برف میبارد. عددهای زیر صفر را با علامت منفی نشان میدهند، مانند -۵ درجه که یعنی پنج درجه زیر صفر.
درجه یکای اندازهگیری دماست و با دماسنج اندازهگیری میشود. دو مقیاس اصلی آن سلسیوس و فارنهایت است که در زندگی روزمره برای سنجش گرمای هوا، بدن و خوراکیها کاربرد دارد. دانستن درجه به ما کمک میکند تا تصمیمهای درستی دربارهٔ پوشش، تغذیه و سلامتی خود بگیریم.