اردشیر دوم: پادشاه ساسانی در طاق بستان
اردشیر دوم چگونه به پادشاهی رسید؟
اردشیر دوم در دوران ساسانیان، یعنی بیش از ۱۷۰۰ سال پیش، زندگی میکرد. او پس از برادرش، شاپور یکم، به تخت نشست. اما راه او برای شاه شدن ساده نبود. او باید از سوی بزرگان و موبدان (روحانیون زرتشتی) تأیید میشد. در آن زمان، پادشاهان ساسانی خود را نمایندهٔ اهورامزدا (خدای بزرگ زرتشتیان) روی زمین میدانستند. به همین دلیل، در نقشنگارهٔ طاق بستان، اردشیر دوم در کنار اهورامزدا و یک ایزد دیگر نشان داده شده است. این صحنه مانند یک عکس رسمی از مراسم تاجگذاری اوست؛ درست مثل عکس دستهجمعی که امروزه دانشآموزان در روزهای مهم مدرسه میگیرند.
نقشنگارهٔ طاق بستان چه چیزی را نشان میدهد؟
در نقشنگاره، اردشیر دوم ایستاده است و دو شخصیت دیگر نیز کنار او دیده میشوند. یکی از آنها اهورامزدا است که حلقهٔ قدرت را به او میدهد و دیگری ایزد مهر (ایزد پیمان و روشنایی) است که با گرز در دست، پشت سر شاه ایستاده. این صحنه به ما میگوید که پادشاهان ساسانی برای نشان دادن مشروعیت خود، نیاز به تأیید الهی داشتند. درست مانند وقتی که یک کاپیتان تیم ورزشی، بازوبند کاپیتانی را از مربی خود میگیرد تا همه بدانند او رهبر تیم است. همچنین در بخش دیگری از این نقشنگاره، صحنهٔ شکار گراز و آهو دیده میشود که نشان میدهد پادشاهان ساسانی به شکار علاقه داشتند و این کار را به عنوان یک هنر و مهارت جنگی انجام میدادند.
| نقشنگارهٔ باستانی | مثال امروزی در زندگی دانشآموز |
|---|---|
| نشان دادن حلقهٔ قدرت از طرف خدا به شاه | دریافت جایزهٔ بهترین دانشآموز از مدیر مدرسه |
| حک کردن صحنه روی سنگ برای ماندگاری | گذاشتن عکس دستهجمعی در قاب عکس خانه |
| حضور ایزد مهر در پشت سر شاه برای نگهبانی | معلم کنار تیم مسابقه که از آنها حمایت میکند |
سه پرسش و پاسخ دربارهٔ اردشیر دوم
پاسخ: چون او میخواست به مردم بگوید که پادشاهی او مورد تأیید خداوند است. در آن زمان، این کار باعث میشد مردم بیشتر به شاه اعتماد کنند و فرمانهای او را جدیتر بگیرند. مثل وقتی که یک طرح گروهی را معلم تأیید کند، همهٔ بچههای کلاس به آن طرح اهمیت بیشتری میدهند.
پاسخ: شکار در آن روزگار فقط تفریح نبود؛ بلکه یک تمرین جنگی بود. پادشاهان با شکار کردن، مهارت خود را در تیراندازی و سوارکاری نشان میدادند. این مانند این است که یک دانشآموز علاوه بر درس خواندن، در ورزش هم قوی باشد تا بتواند در مسابقات مدرسه بدرخشد.
پاسخ: طاق بستان مانند یک کتاب سنگی است که اطلاعات زیادی دربارهٔ پوشش، سلاحها، مراسم و باورهای مردم ایران باستان به ما میدهد. با دیدن این نقشنگارهها، میتوانیم بفهمیم که نیاکان ما چگونه زندگی میکردند. این برای ما مانند دیدن یک فیلم تاریخی از گذشته است.
آنچه از اردشیر دوم و نقشنگارهٔ او آموختیم:
اردشیر دوم یکی از شاهان ساسانی بود که تصویر او در طاق بستان، قدرت و مشروعیت الهی او را نشان میدهد. این نقشنگاره به ما کمک میکند تا با آداب و رسوم، پوشش و باورهای ایرانیان باستان آشنا شویم. همانطور که امروز عکسهای خانوادگی را نگه میداریم، گذشتگان نیز صحنههای مهم زندگی خود را روی سنگ حک میکردند تا برای همیشه بماند. با دقت به این آثار، میتوانیم تاریخ را بهتر درک کنیم و به فرهنگ کهن خود افتخار کنیم.