مرد پارتی؛ سفری به دوران اشکانیان با یک مجسمه
ویژگیهای مجسمه و پیوند آن با زندگی روزمره
مجسمهٔ مرد پارتی، یک تندیس برنزی با قامتی ایستاده است. این مجسمه مردی را نشان میدهد که شلواری بلند و تنگ، یک قبای کوتاه و کلاهی نرم بر سر دارد. کلاه او که به آن «بَرطاق» میگفتند، یکی از نشانههای مردان اشکانی بود. در دست راست این مرد، چیزی مانند یک شاخه یا گل نگهداشته شده که احتمالاً نماد دوستی یا صلح بوده است.
در دوران اشکانیان، لباس مردم خیلی شبیه به لباس امروزی نبود. آنها برای رفتن به مهمانی، بازار یا سفر، لباسهای گشاد یا نیمهچسبان میپوشیدند. مجسمهٔ مرد پارتی به ما کمک میکند تا بفهمیم که یک مرد معمولی یا احتمالاً یک بزرگزادهٔ اشکانی چگونه لباس میپوشیده و چه وسایلی همراه داشته است.
این مجسمه چه چیزی به ما میآموزد؟
شاید بپرسید یک مجسمهٔ قدیمی چه ربطی به زندگی امروز ما دارد؟ در پاسخ باید گفت که این مجسمه مثل یک عکس قدیمی است که یک لحظه از زندگی مردم آن روزگار را نشان میدهد. وقتی به این مجسمه نگاه میکنیم، متوجه میشویم که اشکانیان به پوشیدن لباسهای مرتب و زیبا اهمیت میدادند. همچنین، ساخت چنین مجسمهای نشان میدهد که آنها در کار فلزکاری و ریختهگری برنز مهارت بالایی داشتهاند، همانطور که امروز ما در کارهای هنری و صنایعدستی پیشرفت کردهایم.
به عنوان مثال، وقتی شما در کلاس هنر یک تندیس گلی میسازید، در واقع دارید کاری شبیه به هنرمندان اشکانی انجام میدهید. تفاوت در این است که آنها به جای گل از برنز استفاده میکردند و آثارشان برای هزاران سال باقی میماند.
| ویژگی در مجسمه | معادل امروزی |
|---|---|
| شلوار بلند و تنگ | شلوارهای راسته یا کتی |
| کلاه برطاق | کلاههای نرم و گرم امروزی |
| شاخه یا گل در دست | هدیه دادن گل در مناسبتها |
| جنس برنزی | مجسمههای گچی یا سفالی در مدرسه |
سه پرسش و پاسخ دربارهٔ مرد پارتی
پرسش ۱: چرا مجسمه را «مرد پارتی» نامیدهاند؟
پاسخ: زیرا این مجسمه مربوط به دوران اشکانیان است که به آنها «پارتیان» هم میگویند. پارتیان نام یکی از قبایل باستانی ایران بودند که حکومت اشکانی را بنیان نهادند. به همین دلیل، به این مجسمهٔ تاریخی، مرد پارتی میگویند.
پرسش ۲: آیا این مجسمه یک شخصیت واقعی را نشان میدهد یا یک نمونهٔ معمولی؟
پاسخ: بسیاری از باستانشناسان بر این باورند که این مجسمه، یک مرد معمولی یا یک بزرگزاده را نشان میدهد و احتمالاً چهرهٔ یک شخص خاص نیست. زیرا روی مجسمه هیچ نام یا نشانهای از یک پادشاه دیده نمیشود. بنابراین، آن را نمادی از یک مرد اشکانی میدانند.
پرسش ۳: چرا این مجسمه تا این اندازه سالم مانده است؟
پاسخ: چون جنس آن از برنز است و برنز در برابر زنگزدگی و پوسیدگی مقاومت خوبی دارد. همچنین، این مجسمه در منطقهای خشک پیدا شده که رطوبت کم داشته، بنابراین کمتر آسیب دیده است. درست مانند یک قابلمهٔ مسی که اگر خشک نگه داشته شود، سالها سالم میماند.
مجسمهٔ مرد پارتی، فقط یک شیء کهنه در موزه نیست؛ بلکه یک پنجره به گذشتهٔ ماست. با دیدن آن، میفهمیم که مردم ایران در دوران باستان چگونه لباس میپوشیدند، چه وسایلی داشتند و چقدر در هنر فلزکاری ماهر بودهاند. این اثر ارزشمند، به ما یادآوری میکند که تاریخ ایران سرشار از فرهنگ و هنر است و هر گوشه از موزهٔ ایران باستان، داستانی برای گفتن دارد. شاید روزی که به موزه بروید، با نگاه دقیقتری به این مجسمه نگاه کنید و داستان آن را برای دوستانتان تعریف کنید.