فلش دوربین؛ نوری کوچک با آسیبی بزرگ برای تاریخ
چرا فلش دوربین برای آثار تاریخی خطرناک است؟
نور فلش دوربین فقط یک چشمک زودگذر نیست. این نور دارای دو ویژگی است که آن را برای اشیای کهن مضر میکند. نخست، نور فرابنفش که در فلش وجود دارد، مانند اشعهٔ خورشید، میتواند رنگدانههای طبیعی را کمرنگ کند. دوم، گرمای ناگهانی فلش، باعث انبساط و انقباض سریع سطح اثر میشود. این تغییرات کوچک، پس از بارها تکرار، به ترکهای ریز و پوسیدگی منجر میشود. برای نمونه، فرشهای ابریشمی یا کاغذهای قدیمی، حتی با یک بار فلش زدن، آسیب میبینند، زیرا الیاف آنها بسیار حساس است.
اما آیا همهٔ آثار تاریخی به یک اندازه آسیب میبینند؟ پاسخ خیر است. برخی اشیا مانند سنگنوشتهها مقاومت بیشتری دارند، ولی نقاشیهای آبرنگی، پارچههای رنگشده با گیاهان و نسخههای خطی، بسیار آسیبپذیرند. در جدول زیر، میتوانید مقایسهٔ سادهای از حساسیت انواع آثار تاریخی را ببینید.
| نوع اثر تاریخی | میزان آسیبپذیری | دلیل اصلی آسیب |
|---|---|---|
| نقاشی دیواری با رنگهای طبیعی | بسیار زیاد | نور فرابنفش و گرما |
| فرش و گلیم کهن | زیاد | تغییر رنگ و سست شدن الیاف |
| سنگنبشته و کتیبه | کم | ترکهای سطحی در اثر گرما |
| نسخهٔ خطی با جوهر گیاهی | بسیار زیاد | واکنش شیمیایی با نور |
مثالهایی از زندگی روزمرهٔ شما
تصور کنید که یک عکس قدیمی از پدربزرگ خود دارید که روی کاغذی نازک چاپ شده است. اگر هر روز با فلش دوربین از آن عکس بگیرید، پس از چند هفته متوجه میشوید که رنگ آن کمرنگتر شده است. این دقیقاً همان اتفاقی است که برای آثار تاریخی میافتد. یا وقتی در یک موزه، با دوربین گوشی خود فلش میزنید، در واقع به آن اثر باستانی آسیب میزنید. حتی در خانه، اگر از یک تابلو نقاشی که با مداد رنگی کشیده شده است، با فلش عکس بگیرید، ممکن است خطوط مداد کمرنگ شوند. پس هر جا که اثری از گذشته دیدید، بهتر است بدون فلش عکس بگیرید و از نور طبیعی یا چراغهای ملایم استفاده کنید.
چالشهای مفهومی در مورد فلش دوربین
پاسخ: نور خورشید به تدریج آسیب میزند، اما فلش، انرژی زیادی را در کسری از ثانیه به اثر میتاباند. این شدت بالا، مانند ضربهٔ ناگهانی به رنگدانهها و الیاف است و واکنشهای شیمیایی سریعتری ایجاد میکند.
پاسخ: فلزات معمولاً مقاومترند، اما اگر سطح آنها با لایههای نازک رنگ یا زنگار پوشیده شده باشد، گرمای فلش میتواند باعث ترک خوردن این لایهها شود و به مرور زمان، زیبایی اثر را از بین ببرد.
پاسخ: خیر، دوربینهای امروزی با نور کم هم عکسهای خوبی میگیرند. میتوانید از حالت «بدون فلش» یا «شبگاهی» استفاده کنید. همچنین بسیاری از موزهها نورپردازی مناسبی دارند که نیازی به فلش نیست.
نکتهٔ پایانی: هر یک از ما میتوانیم یک محافظ میراث فرهنگی باشیم. با بستن فلش دوربین هنگام عکاسی از آثار تاریخی، به حفظ این گنجینهها برای نسلهای آینده کمک میکنیم. یادمان باشد که یک چشمک ساده، ممکن است داستانی هزارساله را کمرنگ کند. پس بیایید با چشمهای خود تماشا کنیم و با دوربین، بدون فلش، به یادگار بگیریم.