گروههای آریایی: سه تبار کهن در سرزمین ایران
سه گروه بزرگ آریایی و جایگاه آنها در ایران
آریاییها از شمال به ایران آمدند و در جاهای مختلف ساکن شدند. مادها در شمال غربی ایران (منطقهٔ همدان امروزی) مستقر شدند. آنها نخستین گروه آریایی بودند که حکومت بزرگی تشکیل دادند. پارسها در جنوب ایران، در منطقهٔ فارس کنونی، زندگی میکردند. آنها بعدها امپراتوری هخامنشی را بنیان نهادند. پارتها هم در شمال شرقی ایران، نزدیک خراسان امروزی، ساکن شدند و بعدها امپراتوری اشکانی را ساختند. این سه گروه، هرچند ریشهٔ مشترک داشتند، اما هر کدام سبک زندگی و حکومت ویژهٔ خود را داشتند.
| گروه آریایی | منطقهٔ سکونت | شهرت اصلی |
|---|---|---|
| مادها | شمال غرب (همدان) | نخستین حکومت بزرگ آریایی |
| پارسها | جنوب (فارس) | بنیانگذار هخامنشیان |
| پارتها | شمال شرق (خراسان) | حکومت اشکانی و سوارکاران ماهر |
این گروهها چه شباهتی به زندگی امروز ما دارند؟
شاید برایتان جالب باشد که بدانید برخی از رسمها و واژههایی که امروز استفاده میکنیم، ریشه در فرهنگ آریاییها دارد. مثلاً جشنهایی مانند نوروز یا چهارشنبهسوری، از آیینهای کهن آریاییهاست. همچنین بسیاری از نامهای شهرهای ایران، مانند همدان، شیراز یا ری، ریشه در نام گروههای آریایی دارد. حتی ورزش چوگان که امروزه طرفداران زیادی دارد، یکی از سرگرمیهای پارتها بوده است. پس این گروههای آریایی، مثل پدربزرگها و مادربزرگهای دورِ ما هستند که بخشی از فرهنگشان هنوز در زندگی روزمرهمان باقی مانده است.
سه پرسش چالشی دربارهٔ گروههای آریایی
چرا مادها را نخستین گروه آریایی میدانند؟
چون مادها پیش از دیگر گروهها توانستند یک حکومت بزرگ و یکپارچه تشکیل دهند. آنها پایتختی به نام «هگمتانه» (همدان امروزی) ساختند و برای نخستین بار، قبایل آریایی را زیر یک پرچم متحد کردند.
آیا پارسها و پارتها با یکدیگر جنگ داشتند؟
خیر، این دو گروه در زمانهای متفاوتی حکومت کردند. پارسها پیش از پارتها بودند. بعد از حملهٔ اسکندر به ایران، پارسها ضعیف شدند و بعدها پارتها قدرت را به دست گرفتند. آنها همسایهٔ یکدیگر نبودند که با هم بجنگند؛ هر کدام در منطقهٔ خود حکومت میکردند.
چرا پارتها به سوارکاران ماهر معروف بودند؟
پارتها در منطقهٔ دشتهای شمال شرق ایران زندگی میکردند. آنجا زمینهای وسیعی برای پرورش اسب وجود داشت. پارتها از کودکی اسبسواری میآموختند و در جنگها از اسب و کمان استفاده میکردند. تیراندازی از روی اسب، یکی از مهارتهای معروف آنها بود.
به خاطر بسپاریم: مادها، پارسها و پارتها، سه گروه بزرگ از آریاییها بودند که هر کدام در نقطهای از ایران ساکن شدند. مادها نخستین حکومت را ساختند، پارسها امپراتوری هخامنشی را بنیان نهادند و پارتها با سوارکاری ماهر خود، امپراتوری اشکانی را تشکیل دادند. این سه گروه، پایههای تمدن ایران را بنا نهادند و بسیاری از رسوم آنها هنوز هم در فرهنگ ما زنده است.
