ویژگیهای محیط: خصوصیات طبیعی و انسانی یک مکان
دو دسته ویژگی: طبیعی و انسانی
برای شناخت هر مکان، نخست باید بدانیم که ویژگیهای آن به دو گروه بزرگ تقسیم میشوند. گروه نخست، ویژگیهای طبیعی هستند. این ویژگیها پیش از آمدن انسان به آنجا وجود داشتهاند و انسان نقشی در بهوجود آمدن آنها نداشته است. برای نمونه، کوهها، رودخانهها، جنگلها، کویرها، آبوهوا و خاک هر منطقه، همگی ویژگیهای طبیعی به شمار میروند. اگر به اطراف خود نگاه کنید، آسمان آبی، باران، برف، گرما و سرما، همه نمونههایی از این دسته هستند.
گروه دوم، ویژگیهای انسانی هستند. این ویژگیها به دست انسان ساخته شدهاند و نشاندهندهی فرهنگ، اقتصاد و سبک زندگی مردم آن منطقه میباشند. برای نمونه، ساختمانها، خیابانها، پلها، کارخانهها، مدرسهها، بیمارستانها، و حتی آداب و رسوم مردم، همگی ویژگیهای انسانی یک مکان هستند. وقتی از خانه بیرون میروید و تابلوهای راهنما، چراغهای راهنمایی، مغازهها و اتوبوسها را میبینید، در واقع با ویژگیهای انسانی محل زندگی خود روبرو هستید.
مثالهایی از زندگی روزمره
بیایید نمونههای سادهتری از زندگی خودمان را بررسی کنیم. فرض کنید در یک منطقهٔ کوهستانی زندگی میکنید. ویژگیهای طبیعی این منطقه شامل هوای خنک، چشمههای آب شیرین، درختان سرو و کاج، و حیواناتی مانند بز کوهی است. اما ویژگیهای انسانی آنجا میتواند شامل خانههای پلهپله که بر روی دامنه کوه ساخته شدهاند، جادههای باریک کوهستانی، بازارچههای محلی که محصولات لبنی میفروشند، و لباسهای پشمی که مردم میپوشند، باشد.
حالا یک منطقهٔ دیگر را در نظر بگیرید: یک شهر بزرگ و شلوغ. ویژگیهای طبیعی این شهر ممکن است شامل رودخانهای که از وسط آن میگذرد و هوای نسبتاً گرم باشد. اما ویژگیهای انسانی آن بسیار گستردهتر است: برجهای بلند، خیابانهای عریض، مترو، دانشگاهها، بیمارستانهای مجهز، سینماها، پارکهای شهری (که ساختهٔ دست انسان هستند)، و تنوع مشاغل و فرهنگهای مختلف. با مقایسهٔ این دو مکان، به خوبی میتوانیم تفاوت نقش ویژگیهای طبیعی و انسانی را در شکلدهی به زندگی مردم درک کنیم.
| نوع ویژگی | نمونههای طبیعی | نمونههای انسانی |
|---|---|---|
| آبوهوا | بارندگی، تابش خورشید، وزش باد | ساختن سد، خیابانکشی، سیستم گرمایشی |
| ناهمواریها | کوه، دشت، دره، تپه | احداث تونل، پل، پلهسازی، جادهسازی |
| پوشش گیاهی | جنگلهای طبیعی، مراتع، درختان کهنسال | باغهای میوه، پارکهای شهری، مزارع کشاورزی |
| آبها | رودخانه، دریاچه، چشمه، دریا | سد، کانال آبیاری، استخر، شیرهای آب شهری |
پرسشهای چالشی و پاسخهای ساده
پرسش اول: آیا یک درخت که در پارک کاشته شده، ویژگی طبیعی است یا انسانی؟
پاسخ: اگر درخت به طور طبیعی در آن منطقه روییده باشد، ویژگی طبیعی است. اما اگر انسان آن را کاشته باشد، مانند درختان پارکهای شهری، این درخت به ویژگی انسانی تبدیل میشود، چون انسان در کاشتن آن نقش داشته است.
پرسش دوم: چرا در بعضی شهرها، خانهها پشت بامهای تخت دارند و در بعضی دیگر، پشت بامها شیروانی (شیبدار) است؟
پاسخ: این تفاوت به ویژگیهای طبیعی مانند آبوهوا برمیگردد. در مناطقی که بارش برف زیاد است، پشت بامها را شیبدار میسازند تا برف روی آنها سنگینی نکند و خانه خراب نشود. این یک پاسخ انسانی به ویژگی طبیعی آبوهواست.
پرسش سوم: چرا بعضی روستاها در کنار رودخانه ساخته شدهاند؟
پاسخ: این انتخاب، هم به ویژگی طبیعی (وجود آب شیرین در رودخانه) و هم به ویژگی انسانی (نیاز انسان به آب برای آشامیدن، کشاورزی و دامداری) مربوط است. انسان مکان زندگی خود را با توجه به ویژگیهای طبیعی انتخاب میکند تا بتواند نیازهای خود را برطرف سازد.
یادآوری هر مکانی که میشناسیم، تلفیقی از ویژگیهای طبیعی و انسانی است. شناخت این ویژگیها به ما کمک میکند تا بهتر برنامهریزی کنیم، از محیط خود بهتر نگهداری کنیم، و با دیگر مناطق مقایسههای مفیدی انجام دهیم. برای نمونه، وقتی میدانیم یک منطقه بارندگی کمی دارد، میتوانیم با ساخت سدها و حفر قناتها (ویژگی انسانی) کمبود آب را جبران کنیم. بنابراین، این دو دسته ویژگی همواره در کنار هم و تأثیرگذار بر یکدیگر هستند.