محیط زندگی
ویژگیهای کالبدی و طبیعی محیط
محیط زندگی از دو بخش اصلی درست شده است: بخش ساختهشده (مانند خانه، مدرسه، خیابان و پارک) و بخش طبیعی (مانند درختان، باد، آفتاب و آب). ویژگیهای کالبدی یعنی چیزهایی که میتوانیم ببینیم و لمس کنیم. برای نمونه، نور خورشید که از پنجرهی اتاق ما میتابد، هوای تازهای که در حیاط مدرسه تنفس میکنیم، یا دمای خانه در فصل تابستان و زمستان، همه نمونههایی از این ویژگیها هستند. یکی از مهمترین این ویژگیها، سرانهی فضای سبز است؛ یعنی چند متر مربع پارک یا باغچه به ازای هر نفر در محله وجود دارد. وقتی محلهی ما درختان زیاد و فضای باز داشته باشد، هوای آن تمیزتر و خنکتر است و ما میتوانیم در آن بازی و ورزش کنیم.
جدول زیر تفاوت یک محیط زیستی مناسب با یک محیط نامناسب را از نظر ویژگیهای کالبدی نشان میدهد:
| ویژگی | محیط مناسب | محیط نامناسب |
|---|---|---|
| نور خورشید | پنجرههای بزرگ و رو به آفتاب | پنجرههای کوچک یا سایهی همیشگی |
| هوای تازه | بادگیر یا پنجرهی باز به حیاط | ترافیک سنگین یا کارخانه در نزدیکی |
| فضای سبز | پارک محله با درختان کهن | زمینهای خالی یا آسفالت بیدرخت |
| صدا | صدای پرندگان و آرامش شب | بوق ماشین و صدای ساختوساز |
محیط زندگی در مدرسه و خانه
حالا بیایید به دو محیطی نگاه کنیم که بیشترین زمان ما در آنها میگذرد: خانه و مدرسه. در خانه، هر اتاق کاربردی دارد. اتاق خواب باید تاریک و خنک باشد تا خواب راحتی داشته باشیم. اتاق پذیرایی باید روشن و دلباز باشد تا خانواده بتوانند دور هم بنشینند. آشپزخانه هم باید تهویهی خوبی داشته باشد تا بوی غذا زود بیرون برود. در مدرسه نیز کلاس درس باید نور کافی داشته باشد تا چشم ما خسته نشود و تخته سیاه در جای درستی نصب شده باشد که همه بتوانند آن را ببینند. حیاط مدرسه هم جایی برای بازی و تحرک است؛ پس وجود یک زمین بازی ایمن با کفپوش مناسب، یکی از نیازهای اساسی هر مدرسه به شمار میرود. همچنین، رنگ دیوارها در محیط زندگی اهمیت دارد؛ رنگهای روشن مانند کرم یا آبی روشن، حس آرامش میدهند و رنگهای تیره ممکن است فضا را کوچک و گرفته نشان دهند.
پرسشهای چالشی دربارهی محیط زندگی
چرا گاهی در یک محلهی شلوغ، احساس خستگی میکنیم، ولی در کنار درختان، سرحال میشویم؟
پاسخ: محیط شلوغ با صداهای بلند و رفتوآمد زیاد، مغز ما را وادار میکند که همیشه هوشیار باشد و این کار انرژی زیادی مصرف میکند. درختان و فضای سبز، نه تنها هوا را تمیز میکنند، بلکه با رنگ سبز و سایهی خنک خود، به چشم و مغز ما استراحت میدهند. به همین دلیل است که بعد از یک روز پرکار، قدم زدن در پارک، خستگی را از تن ما بیرون میکند.
آیا میتوانیم خودمان محیط زندگیمان را بهتر کنیم یا فقط شهرداری باید این کار را انجام دهد؟
پاسخ: کارهای بزرگ مثل ساخت پارک یا خیابانسازی بر عهدهی شهرداری است، اما کارهای کوچک زیادی هست که از دست ما برمیآید. مثلاً میتوانیم در حیاط خانه یا پشت بام، یک گلدان بزرگ بکاریم، زبالهها را در سطل مخصوص بریزیم تا محله تمیز بماند، یا در مدرسه، یک تابلوی نقاشی از درختان بکشیم تا بقیه را به حفظ محیط تشویق کنیم. هر کار کوچکی، روی هم رفته، تأثیر بزرگی دارد.
چطور بفهمیم محیط زندگی ما از نظر نور و هوا خوب است یا نه؟
پاسخ: یک راه ساده این است که صبح که از خواب بیدار میشوید، به رنگ اتاق نگاه کنید. اگر اتاق روشن و آفتابی است، یعنی نور کافی دارد. برای هوا، میتوانید یک شمع روشن کنید و نزدیک پنجره ببرید؛ اگر شعلهی آن به آرامی تکان بخورد، یعنی هوای تازه در حال گردش است. همچنین اگر بعد از ۱ ساعت بودن در اتاق، سردرد گرفتید یا احساس سنگینی کردید، نشانهی آن است که تهویهی هوا مناسب نیست و باید پنجره را باز کنید.
محیط زندگی، تنها یک مکان فیزیکی نیست؛ بلکه ترکیبی از نور، هوا، صدا، رنگها و مردمی است که در آن زندگی میکنند. با شناخت ویژگیهای هر محیط، میتوانیم جای مناسبتری برای درس خواندن، خوابیدن و بازی کردن انتخاب کنیم. همچنین به یاد داشته باشیم که ما نیز بخشی از این محیط هستیم و با رفتار خود - مثل تمیز نگه داشتن محله، کاشتن گل و گیاه و کمک به آرامش همسایگان - میتوانیم محیط زندگی را برای خود و دیگران دلپذیرتر کنیم. پس از امروز، با نگاه دقیقتری به اطراف خود بنگریم و سعی کنیم در هر جای که هستیم، یک نکتهی مثبت به محیط اضافه کنیم.