قطب شمال: بالاترین نقطهٔ کرهٔ زمین در جهت شمال
قطب شمال کجاست و چه ویژگیهایی دارد؟
قطب شمال درست روی محور فرضی زمین قرار دارد. اگر زمین را مانند یک سیب در نظر بگیرید که یک چوب از وسط آن رد شده، جایی که چوب از بالای سیب بیرون میزند، قطب شمال است. این نقطه در میان اقیانوس منجمد شمالی قرار گرفته و روی آن را یخهای ضخیم پوشانده است. ارتفاع این نقطه از سطح دریا فقط چند متر است، چون خودش روی آب یخزده قرار دارد، نه روی خشکی.
یکی از جالبترین ویژگیهای قطب شمال، روز و شب قطبی است. در تابستان، خورشید برای شش ماه کامل ازافق بیرون نمیرود و همیشه روشن است. در زمستان، شش ماه تاریکی مطلق حکمفرما میشود. دمای هوا در زمستان تا زیر ۴۰- درجهٔ سانتیگراد میرسد و حتی در تابستان هم به ندرت از صفر درجه بالاتر میرود.
زندگی در قطب شمال چگونه است؟
شاید فکر کنید در چنین سرمایی هیچ موجودی نمیتواند زندگی کند، اما جانوران زیادی خود را با این شرایط سازگار کردهاند. خرس قطبی با پوست ضخیم و لایهٔ چربی زیاد، روباه قطبی با پوشش کرکی که در زمستان سفید و در تابستان قهوهای میشود، و نهنگهای شکارچی که در آبهای سرد شنا میکنند، نمونههایی از این جانوران هستند. همچنین در زیر یخها، ماهیها و موجودات ریز دریایی زندگی میکنند که غذای جانوران بزرگتر را تأمین میکنند.
انسانهایی هم در منطقهٔ قطب شمال زندگی میکنند؛ مانند اینوئیتها که با ساختن خانههای یخی (ایگلو) و شکار ماهی و فوک، خود را گرم نگه میدارند. آنها از پوست حیوانات برای پوشاک و از چربی آنها برای سوخت استفاده میکنند. زندگی در قطب شمال یعنی هوشیاری همیشگی و استفادهٔ هوشمندانه از امکانات موجود.
| ویژگی | قطب شمال | قطب جنوب |
|---|---|---|
| محل قرارگیری | روی اقیانوس یخزده | روی خشکی (قارهٔ جنوبگان) |
| ساکنان اصلی | خرس قطبی، روباه قطبی، فوک | پنگوئن، فک، نهنگ |
| دمای میانگین زمستان | حدود ۳۴- درجه | حدود ۶۰- درجه |
سه پرسش چالشی دربارهٔ قطب شمال
پرسش ۱: چرا در قطب شمال خرس قطبی زندگی میکند، اما پنگوئن نه؟
پاسخ: خرس قطبی در قطب شمال تکامل یافته و با سرمای آن سازگار شده است. پنگوئنها در قطب جنوب زندگی میکنند و هرگز به قطب شمال راه نیافتهاند، چون بین دو قطب، آبهای گرم و خشکیهای بزرگ مانع از جابهجایی آنها شده است.
پرسش ۲: آیا در قطب شمال مدرسه و فروشگاه وجود دارد؟
پاسخ: در خود قطب شمال (نقطهٔ دقیق) هیچ مدرسه یا فروشگاهی نیست، چون کسی آنجا زندگی نمیکند. اما در شهرکهای نزدیک به قطب شمال، مانند شهرکهای گرینلند یا کانادا، مدرسه و فروشگاه وجود دارد و دانشآموزان مانند شما درس میخوانند، فقط با لباسهای گرمتر!
پرسش ۳: اگر در قطب شمال بایستم، آیا میتوانم با یک قدم به نیمکرهٔ شرقی و یک قدم به نیمکرهٔ غربی بروم؟
پاسخ: بله، دقیقاً! چون همهٔ نصفالنهارها در قطب شمال به هم میرسند، با کوچکترین جابهجایی میتوانید از یک نصفالنهار به نصفالنهار دیگر بروید. یعنی در یک لحظه میتوانید در همهٔ منطقههای زمانی دنیا باشید!
آنچه باید به خاطر بسپارید:
- قطب شمال شمالیترین نقطهٔ زمین است و روی اقیانوس یخزده قرار دارد.
- در این منطقه شش ماه روز و شش ماه شب است و هوا بسیار سرد.
- جانورانی مانند خرس قطبی و روباه قطبی با شرایط سخت سازگار شدهاند.
- قطب شمال با قطب جنوب از نظر موقعیت، دما و جانوران متفاوت است.