کوه: برجستگی بلند و طبیعی روی زمین

کوه: برجستگی بلند و طبیعی روی زمین

کوه چگونه به وجود می‌آید؟

کوه‌ها از دو راه اصلی ساخته می‌شوند. راه نخست، آتشفشان است. وقتی مواد داغ و مذاب از درون زمین به بیرون فوران می‌کنند، روی هم انباشته می‌شوند و به مرور زمان کوهی آتشفشانی پدید می‌آید. مانند کوه دماوند که بلندترین قلهٔ ایران است و هنوز هم نشانه‌های آتشفشانی در آن دیده می‌شود.

راه دوم، چین‌خوردگی است. زمین از صفحه‌های بزرگ و سنگی تشکیل شده که به آرامی حرکت می‌کنند. وقتی دو صفحه به هم برخورد می‌کنند، لبهٔ آن‌ها مانند پارچه‌ای که از دو طرف فشار داده شود، چین می‌خورد و بالا می‌آید و رشته‌کوه می‌سازد. رشته‌کوه البرز و زاگرس در ایران از همین راه ساخته شده‌اند. گاهی کوه‌ها با شکستن و جابه‌جایی پوستهٔ زمین (گسل) هم تشکیل می‌شوند که آن را کوه‌های بلوکی می‌نامند.

کوه‌ها در زندگی روزمرهٔ ما چه نقشی دارند؟

شاید فکر کنید کوه‌ها فقط برای کوهنوردی و تماشا هستند، اما نقش آن‌ها بسیار بزرگ‌تر است. وقتی از شیر آب، آب آشامیدنی می‌گیرید، بخشی از آن از برف و یخ کوه‌ها سرچشمه می‌گیرد. کوه‌ها مانند یک انبار بزرگ آب عمل می‌کنند. باران و برفی که بر قله‌ها می‌بارد، به آرامی آب می‌شود و از دامنه‌ها به پایین می‌آید و رودها را جاری می‌سازد. بسیاری از شهرها و روستاها آب خود را از همین رودهای کوهستانی تأمین می‌کنند.

همچنین کوه‌ها آب و هوا را تغییر می‌دهند. وقتی ابرهای باران‌زا به کوه می‌رسند، مجبور می‌شوند از آن بالا بروند. در این مسیر هوا سرد می‌شود و باران یا برف می‌بارد. به همین دلیل، دامنهٔ بادگیر کوه‌ها اغلب سرسبزتر و پرآب‌تر است. از سوی دیگر، کوه‌ها پناهگاه جانورانی مانند بز کوهی، پلنگ، آهو و پرندگانی مانند عقاب و کرکس هستند. گیاهان کوهستانی نیز مانند زرشک، آویشن و ریواس خوراکی‌هایی خوش‌طعم و داروهایی مفید به ما می‌دهند.

پرسش‌های چالشی دربارهٔ کوه‌ها