بالگرد؛ پرندهای با پرههای چرخان
بالگرد از چه بخشهایی ساخته شده است؟
بالگرد مانند یک پرندهی آهنی است که به جای بال، پرههای بلندی روی سر خود دارد. مهمترین بخش آن پرههای اصلی هستند که با چرخش سریع، نیروی بالابرنده ایجاد میکنند. در دماغهی بالگرد، موتور قرار دارد که انرژی لازم برای چرخاندن پرهها را فراهم میکند. خلبان با کمک اهرمهای کنترل در کابین، زاویهی پرهها را تغییر میدهد تا بالگرد به چپ، راست، جلو یا عقب برود. برای اینکه بالگرد هنگام پرواز دور خودش نچرخد، یک پرهی کوچک در دم تعبیه شده است که تعادل را حفظ میکند.
| ویژگی | بالگرد | هواپیما |
|---|---|---|
| نحوهی بلند شدن | عمودی (همان جا) | با دویدن روی باند |
| جای فرود | پشت بام، زمین کوچک، عرشهی کشتی | فرودگاه با باند بلند |
| سرعت | کمتر از هواپیما | بسیار بالا |
| کاربرد ویژه | امداد و نجات، دیدبانی | مسافرتهای دور، باربری |
بالگرد در زندگی روزمره چه کارهایی انجام میدهد؟
شاید بالگرد را فقط در فیلمها دیده باشید، اما کاربردهای زیادی در زندگی دارد. وقتی در جادهی کوهستانی تصادفی رخ میدهد و راه بسته است، بالگرد اورژانس مصدوم را به بیمارستان میرساند. در روزهای پربرف که راهها بسته میشود، بالگرد مواد غذایی و دارو به روستاهای دورافتاده میبرد. حتی پلیس از بالگرد برای پیدا کردن ماشینهای دزدیده شده یا کنترل ترافیک استفاده میکند. کشاورزان نیز با بالگرد بر فراز مزارع خود پرواز میکنند تا از آفتزدگی یا خشکی زمین باخبر شوند. به علاوه، در هنگام سیل یا زلزله، بالگرد اولین وسیلهای است که به کمک آسیبدیدگان میرود.
یکی از جالبترین کاربردهای بالگرد، عکاسی هوایی است. عکاسان با سوار شدن بر بالگرد، تصویرهای زیبایی از شهرها، کوهها و دریاها میگیرند که در تلویزیون یا کتابهای جغرافیا میبینید. همچنین شرکتهای برق از بالگرد برای بازدید از سیمهای فشار قوی استفاده میکنند، زیرا عبور از کوهها با ماشین ممکن نیست.
سه پرسش چالشی دربارهی بالگرد
پرسش اول: آیا بالگرد میتواند بدون پرهی دم پرواز کند؟
خیر، پرهی دم مثل سکان کشتی عمل میکند. اگر پرهی دم نباشد، بالگرد هنگام پرواز مرتب به دور خود میچرخد و خلبان نمیتواند آن را کنترل کند. این پرهی کوچک نیرویی خلاف جهت چرخش پرههای اصلی ایجاد میکند و بالگرد را ثابت نگه میدارد.
پرسش دوم: چرا بالگرد در هوای بارانی یا برفی با خطر روبروست؟
در هوای بارانی یا برفی، پرهها ممکن است یخ بزنند. یخ باعث سنگین شدن پرهها و تغییر شکل سطح آنها میشود. در نتیجه نیروی بالابرنده کم میشود و بالگرد به سختی پرواز میکند. به همین دلیل خلبانان پیش از پرواز، گزارش هوا را به دقت بررسی میکنند.
پرسش سوم: چرا بالگردها نمیتوانند به سرعت هواپیما برسند؟
چون پرههای بالگرد با سرعت زیاد میچرخند و یک طرف پره در جهت حرکت بالگرد، سریعتر از طرف دیگر حرکت میکند. این تفاوت سرعت، یک نیروی نامتعادل ایجاد میکند که بالگرد را به سمت عقب یا جلو میکشد و باعث میشود سرعت آن از هواپیما کمتر باشد. همچنین شکل بالگرد برای پرواز عمودی طراحی شده، نه پرواز افقی بسیار سریع.
خلاصهی آنچه خواندیم
بالگرد یکی از کاربردیترین وسایل پرنده است که با چرخش پرههای خود، توانایی پرواز عمودی و ایستایی در هوا را دارد. از بخشهای اصلی آن میتوان به پرههای اصلی، پرهی دم، موتور و اهرمهای کنترل اشاره کرد. این وسیله در امداد و نجات، کشاورزی، عکاسی هوایی، پلیس و حمل بار به مناطق صعبالعبور نقش مهمی ایفا میکند. بالگردها برخلاف هواپیماها نیازی به باند فرود ندارند، اما به دلیل محدودیتهای آیرودینامیکی، سرعت کمتری دارند و در هوای نامساعد با چالش روبهرو میشوند.