مجسّم کردن: تصور کردن چیزی در ذهن
انواع تصویرسازی ذهنی: سه پنجره به دنیای درون
مجسّم کردن فقط یک جور نیست؛ ما میتوانیم چیزها را به شکلهای گوناگونی در ذهنمان ببینیم. گاهی تصویرمان ثابت است، مثل یک عکس؛ گاهی متحرک است، مثل یک فیلم؛ و گاهی هم حسهای دیگری مثل بو یا مزه را هم با آن تصویر ترکیب میکنیم. برای این که این تفاوتها را بهتر درک کنید، به جدول زیر نگاه کنید:
| نوع تصویرسازی | توضیح ساده | مثال برای دانشآموز |
|---|---|---|
| تصویر ایستا | یک قاب ثابت مانند عکس | تصویرِ شکلِ هندسیِ کتاب ریاضی |
| تصویر پویا | یک فیلم کوتاه در ذهن | مسیرِ رفتن به حیاط مدرسه را مرور کردن |
| تصویر حسی | همراه با بو، مزه یا لامسه | یادآوری بوی غذا وقتی مادر آشپزی میکند |
همانطور که دیدید، ما هر روز از هر سه نوعِ تصویرسازی استفاده میکنیم، بدون این که حتی متوجه باشیم. وقتی معلم از شما میخواهد کلمهٔ «درخت» را تصور کنید، ممکن است یک درختِ خاص از حیاطِ خانهتان را ببینید یا یک درختِ تخیلی با برگهای رنگی. این تفاوتها نشان میدهد که مغزِ هر کسی تصویرهای منحصربهفردی میسازد.
کاربردهای جذاب مجسّم کردن در زندگی روزمره
شاید باور نکنید، اما شما هر روز از مجسّم کردن استفاده میکنید. وقتی صبحانه میخورید و به برنامهٔ بعدازظهر فکر میکنید، دارید یک فیلم ذهنی از آینده میسازید. وقتی داستان میخوانید، شخصیتها و مکانهای داستان را در ذهنتان مجسّم میکنید. حتی وقتی میخواهید یک مسئلهٔ ریاضی را حل کنید، تصویر کردنِ شکلِ مسئله به شما کمک میکند تا راهحل را سریعتر پیدا کنید.
یکی از بهترین کاربردهای مجسّم کردن برای دانشآموزان، در درسِ املا و دیکته است. وقتی میخواهید یک کلمهٔ جدید را به خاطر بسپارید، میتوانید آن را به شکل یک تصویر در ذهنتان نقاشی کنید. مثلاً برای کلمهٔ «آسمان»، یک آسمان آبی با ابرهای سفید تصویر کنید. هر بار که آن را مرور میکنید، این تصویر در ذهنتان قویتر میشود و دیگر آن کلمه را فراموش نمیکنید.
همچنین در درسِ علوم، وقتی دربارهٔ چرخهٔ آب میخوانید، اگر مسیرِ قطرات آب را از دریا تا ابر و باران را در ذهنتان فیلم کنید، مطالب را خیلی بهتر از حفظ کردنِ جملههای کتاب، یاد میگیرید. به این ترتیب، مجسّم کردن یک ابزارِ قدرتمند برای مطالعهٔ هوشمندانه است.
پرسشهای چالشی دربارهٔ تصویرسازی ذهنی
پرسش: چرا بعضی از بچهها بهتر از دیگران مجسّم میکنند؟
این تفاوت به دو دلیل است: یکی این که مغزِ هر کسی مانند اثر انگشت، منحصربهفرد است و تواناییهایش متفاوت است. دوم این که مجسّم کردن مانند یک عضله است؛ هرچه بیشتر از آن استفاده کنید، قویتر میشود. پس اگر فکر میکنید در این کار ضعیفاید، نگران نباشید؛ با تمرین میتوانید پیشرفت کنید.
پرسش: آیا مجسّم کردن با خواب دیدن فرق دارد؟
بله، تفاوت اصلی در این است که در مجسّم کردن، شما اراده میکنید که چه چیزی را ببینید و میتوانید آن را تغییر دهید. اما در خواب، تصویرها خودشان میآیند و شما کنترلی روی آنها ندارید. مجسّم کردن مانند کارگردانیِ یک فیلم در ذهنِ خودتان است، در حالی که خواب مانند تماشای یک فیلم از تلویزیون است.
پرسش: چطور میتوانیم مجسّم کردن را تمرین کنیم؟
یک راهِ ساده این است که هر روز یک شیء ساده مثل یک سیب یا یک مداد را انتخاب کنید و با چشمهای بسته، سعی کنید آن را با همهٔ جزئیاتش در ذهنتان ببینید. روز بعد، شیء دیگری را انتخاب کنید. همچنین میتوانید داستانهای کوتاه بخوانید و بعد از خواندن هر پاراگراف، صحنههای آن را در ذهنتان فیلم کنید. این تمرینها به مرور زمان، تواناییِ تصویرسازی شما را قوی میکند.
نکتهٔ پایانی: مجسّم کردن یک مهارتِ ارزشمند است که هم در یادگیری و هم در زندگی روزمره به کارمان میآید. با تمرینِ روزانهٔ تصویرسازی، میتوانیم حافظهمان را تقویت کنیم، درک بهتری از مطالبِ درسی داشته باشیم و خلاقیتمان را شکوفا کنیم. به یاد داشته باشید که هر کسی به روشِ خودش تصویرسازی میکند؛ پس نگران نباشید اگر تصویرهای ذهنیتان با دوستانتان فرق دارد. مهم این است که از این تواناییِ شگفتانگیزِ مغزتان به خوبی استفاده کنید و از دنیایِ رنگارنگِ تصوراتِ ذهنی لذت ببرید.