زاویهٔ دید: پنجرهٔ نگاه ما به دنیا
هر کس از جایگاه خودش موضوع را میبیند؛ درست مثل این که از پنجرهٔ اتاقهای مختلف به یک حیاط نگاه کنی.
چکیده: در این مقاله میآموزی «زاویهٔ دید» یعنی چه و چرا افراد مختلف یک رویداد را طورهای گوناگون میبینند. سه مفهوم مهم «جایگاه فیزیکی»، «جایگاه احساسی» و «جایگاه فکری» را بررسی میکنیم. در پایان میفهمی که تغییر زاویهٔ دید چگونه به حلِ اختلافها و درک بهتر دیگران کمک میکند.
سه نوع زاویهٔ دید در زندگی روزمره
زاویهٔ دید فقط به چشمها مربوط نیست؛ بلکه به جایگاه تو در زمان دیدن یک موضوع هم بستگی دارد. بیا با سه نمونه آشنا شویم:
| نوع زاویهٔ دید | معنی ساده | مثال برای دانشآموز | جایگاه فیزیکی | نگاه از مکان متفاوت | نفر اول پشت میز، تخته را کامل میبیند؛ نفر آخر گوشهٔ کلاس، بخشی از تخته را نمیبیند. | جایگاه احساسی | نگاه با حال و هوای درون | تویی که دیروز از معلم نمرهٔ خوب گرفتی، زنگ تفریح را شاد شروع میکنی؛ دوستت که ناراحت است، اصلاً حوصلهٔ بازی ندارد. | جایگاه فکری | نگاه با باورها و دانستهها | در گروهبندی پروژهٔ علوم، یکی دوست دارد نقاشی بکشد، دیگری دوست دارد متن بنویسد؛ هر کدام فکر میکند روشش بهتر است. |
|---|
چرا زاویهٔ دید در مدرسه و خانه مهم است؟
فرض کن در زنگ ورزش مسابقهٔ امدادی دارید. تیم شما بازنده میشود. از زاویهٔ دید خودت، شاید فکر کنی داور اشتباه کرده. اما از زاویهٔ دید داور (که بالای جایگاه ایستاده)، خطای پای تو را دیده است. یا در خانه: مادرت میگوید «اتاقت را مرتب کن»، ولی تو در حال خواندن کتاب جذابی هستی. از دید مادر، نظم مهم است؛ از دید تو، خواندن کتاب اولویت دارد. هیچ کدام کاملاً اشتباه نیستید، فقط جایگاهتان با هم فرق دارد.
نکتهتغییر زاویهٔ دید یعنی بغلت طرف دیگر خیابان بروی و نگاه کنی. گاهی فقط کافی است بپرسی: «اگر جای او بودم، چه میدیدم؟»
چند پرسش و پاسخ چالشی
پرسش: وقتی دو نفر سر یک مسئلهٔ ریاضی دعوا میکنند، آیا زاویهٔ دیدشان فرق دارد؟
پاسخ: بله. شاید یک نفر راه حل را از سمت چپ دیده و نفر دیگر از سمت راست. اگر جایشان را عوض کنند یا روش هم را روی تخته بنویسند، ناگهان متوجه اشتباه خود میشوند.
پاسخ: بله. شاید یک نفر راه حل را از سمت چپ دیده و نفر دیگر از سمت راست. اگر جایشان را عوض کنند یا روش هم را روی تخته بنویسند، ناگهان متوجه اشتباه خود میشوند.
پرسش: چرا گاهی معلم از ته کلاس نمره کم میدهد، ولی من که نزدیک تخته مینشینم همه چیز را درست میبینم؟
پاسخ: چون زاویهٔ دید معلم با تو یکی نیست. معلم میخواهد مطمئن شود همهٔ کلاس درس را شنیدهاند، نه فقط دانشآموزان ردیف اول.
پاسخ: چون زاویهٔ دید معلم با تو یکی نیست. معلم میخواهد مطمئن شود همهٔ کلاس درس را شنیدهاند، نه فقط دانشآموزان ردیف اول.
پرسش: آیا میشود زاویهٔ دید خود را عمداً تغییر داد؟
پاسخ: حتماً. کافی است از خودت بپرسی: «اگر من جای دوستم بودم، چه حسی داشتم؟» یا یک نقاشی را از فاصلهٔ دور و نزدیک ببینی. تمرین کردن در این کار، تو را درککنندهتری میکند.
پاسخ: حتماً. کافی است از خودت بپرسی: «اگر من جای دوستم بودم، چه حسی داشتم؟» یا یک نقاشی را از فاصلهٔ دور و نزدیک ببینی. تمرین کردن در این کار، تو را درککنندهتری میکند.
آنچه خواندی: زاویهٔ دید یعنی موقعیتی که از آن به موضوع نگاه میکنی. فرقی نمیکند این موقعیت مکانی باشد (مثل جای نشستن در کلاس)، احساسی باشد (مثل شادی یا ناراحتی) یا فکری باشد (مثل دانستههای قبلی). هرگاه با کسی اختلاف پیدا کردی، پیش از قضاوت، زاویهٔ دید او را هم در نظر بگیر. این کار مثل چراغ قوهای است که گوشههای پنهان ماجرا را روشن میکند.