آیا هر نظری درست است؟ هماهنگی با واقعیت و نقش دلیل و شواهد
چگونه یک نظر را با واقعیت میسنجیم؟
هر نظر در ذهن ما شکل میگیرد، اما درستی آن به این بستگی دارد که با واقعیت بیرونی هماهنگ باشد. واقعیت یعنی چیزی که وجود دارد، چه ما آن را باور کنیم چه نکنیم. برای مثال اگر کسی بگوید «در این کلاس ۲۰ دانشآموز هستند»، برای سنجش این نظر کافی است یکیک نفرها را بشماریم. اگر تعداد دقیقاً ۲۰ نفر بود، آن نظر با واقعیت هماهنگ است. اما اگر بدون شمارش، فقط بر اساس حدس حرف بزنیم، ممکن است اشتباه کنیم.
| نوع نظر | مثال | آیا با واقعیت هماهنگ است؟ |
|---|---|---|
| نظر بدون دلیل | «به نظر من امروز هوا سرد است» (بدون نگاه به دماسنج) | شاید درست باشد، شاید نه؛ نمیتوان مطمئن شد |
| نظر با شاهد | «دماسنج دمای بیرون را ۵ درجه نشان میدهد، پس هوا سرد است» | بله، چون شواهد عددی وجود دارد |
یک مثال از زندگی مدرسه: بحث سر بهترین بازیکن فوتبال
فرض کنید دو نفر از دوستان شما دربارهٔ بهترین بازیکن فوتبال مدرسه نظر متفاوتی دارند: یکی میگوید «علی بهترین است چون قد بلندی دارد» و دیگری میگوید «رضا بهترین است چون بیشترین گل را زده است». نظر اول فقط بر پایهٔ یک ویژگی (قد) است که ربط مستقیمی به گل زدن ندارد. اما نظر دوم یک شمارش واقعی است: «بیشترین گل». اگر جدول گلهای زده شده در مسابقات را نگاه کنیم، میتوانیم ببینیم کدام بازیکن واقعاً عملکرد بهتری داشته است. در اینجا دلیل و شواهد (همان تعداد گلها) به ما کمک میکند نظر درستتر را پیدا کنیم.
سه پرسش چالشی برای دانشآموزهای کنجکاو
پاسخ: نظر جمعی میتواند اشتباه باشد. شواهد شخصی تو (ندیدن لبخند) یک مدرک است. برای قضاوت بهتر میتوانی از دیگران بپرسی «از کجا فهمیدید خوشحال بود؟» شاید آنها صدای شاد او را شنیدهاند. در این صورت شواهد بیشتری جمع میکنی.
پاسخ: چون شواهد گذشته همیشه آینده را تضمین نمیکنند. دانشمندان برای پیشبینی زلزله از ابزارهای اندازهگیری استفاده میکنند، نه فقط از «تا حالا نیامده». یک نظر برای هماهنگی با واقعیت باید همهٔ شواهد موجود را ببیند.
پاسخ: کتاب یک شاهد قویتر از نظر دو نفر است. هماهنگی با واقعیت یعنی حرف کتاب را بپذیری، چون کتاب بر اساس بررسی درست نوشته شده است. همیشه به سراغ شواهد مطمئنتر برو.