دانستههای قبلی و اطلاعات جدید
پیشدانش؛ آجرهای اولیهٔ هر یادگیری
هر موضوع جدید مانند ساختمانی است که روی پایههای قدیمی بنا میشود. به این پایهها «پیشدانش» میگوییم. برای نمونه، وقتی میخواهید طرز کار ساعت دیواری را یاد بگیرید، دانستن شمارش اعداد از ۱ تا ۱۲ و مفهوم عقربهها از پیش در ذهنتان هست. بدون این دانستهها، یادگیری ساعت خواندن تقریباً غیرممکن است.
گاهی اطلاعات تازه با دانستههای پیشین ما هماهنگ نیستند. در این موارد ذهن باید کمی تغییر کند. مثل وقتی که یاد میگیرید «نهنگ» یک پستاندار است نه ماهی؛ این اطلاعات جدید با تصور قبلیتان فرق دارد. ذهن شما مجبور میشود جایگاه نهنگ را در دستهبندی جانوران عوض کند.
| وضعیت یادگیری | مثال از زندگی دانشآموز | نتیجه |
|---|---|---|
| با پیشدانش خوب | قبلاً جمع کسرهای هممخرج را بلدید، حالا کسرهای غیرهممخرج را یاد میگیرید | یادگیری سریع و آسان |
| بدون پیشدانش کافی | میخواهید مسئلهٔ درصد حل کنید اما مفهوم نسبت را نمیدانید | یادگیری سخت و خستهکننده |
چگونه اطلاعات تازه را به دانستههای قدیم پیوند بزنیم؟
یک راه خوب این است که بپرسید: «این موضوع جدید شبیه چه چیزی است که قبلاً میدانستم؟» مثلاً وقتی میخواهید طرز کار یک بازی جدید را یاد بگیرید، آن را با بازیهای قبلی که بلدید مقایسه میکنید. یا در درس علوم، اگر بدانید بدن برای زنده ماندن به غذا نیاز دارد، فهمیدن نیاز گیاه به کود و آب برایتان آسانتر میشود. همچنین میتوانید از «نقشهٔ ذهنی» کمک بگیرید: موضوع تازه را در وسط یک کاغذ بنویسید و دور آن هر چیزی را که قبلاً دربارهاش میدانستید، به صورت دایرههای کوچک و خطهای رابط بکشید.
چند پرسش چالشی برای گرداندن ذهن
پرسشچرا گاهی مطلبی را بارها میخوانیم ولی یاد نمیگیریم؟
پاسخ: چون پیشدانش لازم در ذهن ما وجود ندارد. مثل این است که بخواهید پازل را بدون داشتن قطعههای گوشهای و کناری کامل کنید. بهتر است اول سراغ یاد گرفتن دانستههای پایهای بروید، بعد به سراغ مطلب اصلی بروید.
پرسشآیا دانستههای اشتباه هم میتوانند پیشدانش باشند؟
پاسخ: بله، اما این پیشدانشهای نادرست باعث اشتباه در یادگیری مطالب تازه میشوند. مثلاً اگر اشتباهی یاد گرفته باشید که «همهٔ خزندگان سمی هستند»، بعداً وقتی دربارهٔ لاکپشت مطالعه میکنید، دچار سردرگمی میشوید. در این صورت باید آن پیشدانش غلط را کنار بگذارید.
پرسشچطور بفهمیم پیشدانش کافی برای یک موضوع تازه را داریم؟
پاسخ: سادهترین راه این است که از خودتان بپرسید: «برای فهم این مطلب تازه، چه چیزهایی را باید قبلاً بلد بوده باشم؟» اگر به بیشتر آنها پاسخ «بله» بدهید، آمادهاید. اگر نه، همان کمبودها را اول برطرف کنید.
آنچه در این مقاله خواندید:
هر دانستهٔ تازه روی شانههای دانستههای پیشین شما میایستد. برای یادگیری بهتر، همیشه اطلاعات جدید را با چیزهایی که قبلاً میدانستید پیوند بزنید. اگر یادگیری موضوعی برایتان سخت بود، اول مطمئن شوید پیشدانش کافی دربارهٔ آن دارید. گاهی هم لازم است یک دانستهٔ قدیمی و اشتباه را کنار بگذارید تا جای خود را به اطلاعات درست تازه بدهد. ذهن شما مانند یک کتابخانه است؛ هر کتاب تازه را باید در قفسهٔ مناسب خودش کنار کتابهای مرتبط بگذارید.